Eston gençleri iş bulamıyor: deneyim çıkmazı büyüyor

Estonya'da gençler okuldan mezun olduktan sonra iş piyasasına girmekte zorlanıyor. İşverenlerin daha önce iş deneyimi beklemeleri ve yapay zekânın giderek gençlere ayrılan başlangıç kadrolarını üstlenmesi, genç işsizliğini yapısal bir soruna dönüştürüyor. Antropoloji Merkezi (AK) ile danışmanlık şirketi Miltton'un ortak yürüttüğü niteliksel araştırma, 19-26 yaşlarındaki farklı geçmişlere sahip 13 gençle yapılan derinlemesine görüşmelere dayanıyor.

Ülke istatistiklerine göre 2026 yılının ilk çeyreğinde genç işsizlik yüzde 22,8, ikinci çeyreğinde ise yüzde 22,4 olarak ölçüldü. Antropoloji Merkezi yöneticisi Liina Maria Lepik, ortalama işsizliğin yüzde 7 olduğu bir ülkede genç işsizliğinin yüzde 22'ye çıkmasını “manzaranın çok yanlış olduğu” şeklinde değerlendirdi.

Verilen mesaj: "Deneyim isteniyor ama kimse deneyim sunmuyor"

Araştırmanın ortaya koyduğu tabloya göre Eston gençleri iş piyasasına girerken bir çıkmaz döngüsüne yakalanmış durumda. Gençler üniversite veya meslek eğitimi alıyor, ardından çok sayıda işe başvuruyor. Kısa bir “holamaz” yanıtı aldıklarında başvuru sayısını artırıyorlar; ancak özgeçmiş yığını altında kalan işverenler yanıt verme hızını düşürüyor. Miltton psikologu Eva Maria Kangro, “Deneyimin oluşmasından önce deneyim talep edilmesi temel sorun” diyor.

Araştırma, Estonya yükseköğretiminin toplumsal değişimlere yavaş yanıt verdiğini de ortaya koydu. İş piyasası ihtiyaçlarına yönelik güncel raporlama yapılsa da müfredat güncellemeleri, Eğitim ve Bilim Bakanlığı siparişi üzerinden üniversitelere yıllar gecikmeyle ulaşıyor. Lepik, gencin eğitime başladığı alanın mezuniyet anında artık geçersiz hale gelebileceğine dikkat çekiyor.

Bu durum özellikle bir dönem "geleceğin mesleği" olarak tanıtılan bilişim sektöründe belirgin. Daha önce bilişimde her zaman iş bulunacağı söylenirken, yapay zekânın yükselişi tam da bu alanda yeni başlayanların kadrolarını ortadan kaldırdı. Sürdürülebilirlik ve malzeme teknolojileri okuyan gençlerin mezuniyette ya “işlerinin bittiğini” ya da “hiç başlamadığını” ifade ettikleri aktarılıyor.

Aile, çevre ve bölge eşitsizliği belirleyici

İşverenlerin diploma yerine artık çok yönlü beceri paketini daha çok değerlendirdiği, hızlı uyum sağlama ve teknolojiye hâkim olmanın öne çıktığı belirtiliyor. Araştırmaya göre gencin sosyoekonomik geçmişi çalışma hayatına girişini güçlü biçimde etkiliyor. Ücretsiz stajlara yalnızca ailesi tarafından maddi olarak desteklenen gençler katılabiliyor. Katılımcılardan birinin, “Tallinn'de doğmuş olsaydım hayatım çok daha başarılı olurdu” sözü bölgesel eşitsizliğe işaret ediyor.

İş bulmada memleketten çok gençlerin ve ailelerinin tanışıklıkları belirleyici oluyor. Bazı gençler, torpil olmadan özgeçmişlerinin okunmayacağını düşünerek başvuru yapmayı anlamsız görüyor. Araştırmacılar, doğrudan ilgilenilen işverenle iletişime geçmenin de iş bulan gençlerde görülen bir yöntem olduğunu vurguluyor.

Gençlerin iş ortamından beklentileri de değişiyor. İç motivasyonu destekleyen, gelişimi önceleyen ortamlarda çalışmayı tercih ediyor, insana veya doğaya zarar veren sektörlerden kaçınıyor ve aşırı fazla mesaiye dayalı toksik ortamları reddediyor. Araştırmacılar bu eğilimi olumsuz değil, iş piyasasının öğrenmesi gereken bir standart olarak değerlendiriyor.

Rapor, ailelerin küçük yaşta farklı becerileri deneyebilecek ortam sunmasını, okulların kariyer planlamasını lise son sınıftan daha erken bir aşamaya çekmesini, mesleki eğitimin itibarının güçlendirilmesini ve üniversitelerin müfredatla işverenler arasındaki bağı sıkılaştırmasını öneriyor. İşverenlere yönelik çağrı ise yeni mezunlara ücretli ve uzun staj imkânı tanınması ve deneyimi olmayan adaylara kendini gösterebileceği bir şans verilmesi yönünde.