Yeni araştırma: Genler kişiliği sanılandan daha fazla etkiliyor

İnsan kişiliğini hem kalıtım hem de yaşam deneyimleri şekillendiriyor. Estonyalı bilim insanlarının da katkı verdiği ve bir milyondan fazla kişinin verisini içeren yeni bir araştırma, kişilik özellikleriyle bağlantılı binin üzerinde gen varyantını gün yüzüne çıkardı. Ancak bu varyantlar, insanlar arasındaki farklılıkların yalnızca küçük bir kısmını açıklıyor.

İnsanlar genellikle mizaç ve kişilik özelliklerini evdeki yetiştirilme tarzına ve büyüme ortamına bağlama eğilimindedir. Yeni araştırma ise genler ile kişilik arasında bulunan ilişkilerin, ailenin ortak büyüme ortamıyla pek açıklanamayacağını gösteriyor. Bu, çevrenin önemsiz olduğu anlamına gelmiyor; kişinin yaşam ortamı ve deneyimleri karakterinin oluşumunda önemli rol oynamaya devam ediyor.

Uluslararası araştırma ekibi, beş temel kişilik özelliğinin (dışa dönüklük, duygusal denge, uyumluluk, sorumluluk ve yeniliğe açıklık) doğrudan ebeveynlerden çocuklara geçen binden fazla belirli gen varyantı tarafından şekillendirildiğini buldu. Kapsamlı çalışma, dünya genelindeki onlarca araştırma grubu tarafından yürütüldü; bu gruplar arasında Tartu Üniversitesi'nden araştırmacılar da yer aldı. Ekip, yüz binlerce insanın gen bilgisi, sağlık, günlük davranış ve karakter testi sonuçlarını karşılaştırdı.

Binlerce gen varyantı bulundu

Verilerden, 800'den fazlası tamamen yeni bilgi sağlayan ve kişilikle ilgili yaklaşık olarak 1260 gen varyantı tespit edildi. Daha detaylı incelemeler ilginç ilişkilere ışık tuttu: Örneğin, kararlılık (azim) ile ilişkili genler, daha düşük vücut ağırlığı ve daha az sigara kullanımı ile birlikte görülüyor. Açıklık (yeniliğe ve deneyime açıklık) ile ilgili genetik profil ise ileri yaşta büyük şehire taşınma olasılığının arttığına işaret ediyor.

Çalışma ayrıca eş seçiminde beklenmedik bir kural ortaya çıkardı: İnsanlar, eğitim seviyesinde olduğu gibi kişilik olarak da kendilerine benzer bir eş aramıyor. Eşlerin kişilik özellikleri genetik olarak birbirine çok az benziyor.

Beynin ön bölgelerinde aktif genler

Araştırmacılar, kişilikle ilgili genlerin çoğunun aktivitesinin beynin ön kısmındaki prefrontal kortekste yoğunlaştığını gözlemledi. Beynin bu bölgesi, karar verme ve davranışların şekillenmesinde önemli bir rol oynuyor. Ancak bu, sosyal kabul görme ve sosyallikle ilişkilendirilen bir kişilik özelliği için geçerli değildi. Yine de genlerin tek başına kaderi belirlemediğini unutmamak gerekir; çünkü bu yaygın gen varyantları kişilik farklılıklarının yalnızca yüzde beş ila onunu açıklamaktadır. Bir kişinin nihai mizacını belirlemede, yaşam ortamı ve deneyimlerin katkısı büyüktür.

Araştırma bulguları, saygın bilim dergisi Nature'da yayımlandı. Bilim haberleri her hafta içi ve cumartesi günleri Vikerraadio'da yayınlanmaktadır.