Yapay zeka destekli sahte sağlık videoları hızla yayılıyor

Yapay zeka destekli sahte video reklamları, tanınmış kişilerin yüzlerini ve seslerini kullanarak hızla yayılıyor. Estonya'da faaliyet gösteren Dao Keskus adlı Çin tıbbı merkezinin kurucusu Rene Bürkland'in adı ve görüntüsü, son bir yıldır internette dolaşan sahte videolarda izinsiz kullanılıyor. Bu videolarda Bürkland'in diyabet, yüksek tansiyon, iktidarsızlık ve hatta beyin parazitlerine karşı devrim niteliğinde bir tedavi önerdiği iddia ediliyor.

51 yaşındaki Bürkland, hem Çin tıbbı uygulayıcısı hem de genel pratisyen hekim. Dao Keskus'ta yaklaşık 30 kişi çalışıyor. Bürkland, Batı tıbbı ile Çin tıbbının birlikte kullanılması gerektiğini savunuyor ve kendi tedavi yöntemlerini, eğitimlerini ve ürünlerini çevrimiçi olarak tanıtıyor. Sahte videoların kaynak malzemesi de tam olarak bu tanıtım içeriklerinden geliyor.

Sahte videolarda akıl almaz iddialar

Videolardan biri, Bürkland'in ağzından, hafıza sorunlarının yaşlanmadan değil, her gece beyne sessizce girip hafızayı içeriden yok eden gizli mikro parazitlerden kaynaklandığını öne sürüyor. Videoya göre Bürkland, bu parazitlerden kurtulmak için etkili bir ev yöntemi göstermiş. Sözde çözüm ise Vermixin adlı bir ürün. Başka bir sahte reklamda ise ani ölüme karşı bir ilaç tanıtılıyor: "Akşam alıyorsunuz, sabaha sağ kalırsanız işe yaramış demektir" gibi absürt ifadeler kullanılıyor.

Bürkland, bu sahte videoları izlediğinde şaşkınlığa düştüğünü belirterek, "Bir hekim olarak bunları dinlemek, saçmalıkta zirve noktası" diyor. Sahte videolarda ayrıca Bürkland'in sosyal medya hesabı taklit edilerek, sanki Vermixin kullanan memnun müşterilerle sohbet ediyormuş izlenimi veriliyor.

Psikolog Ülli Kukumägi, videoları inceledikçe manipülasyon tekniklerinin bir listesini çıkarmış durumda. Kukumägi'ye göre bu videolarda "biyoaktif formül" gibi kulağa bilimsel gelen ama içi boş terimler kullanılıyor, sürekli güçlü duygular harekete geçiriliyor ve ilaç endüstrisi ile eczane zincirlerine karşı hedef gösteriliyor. Kukumägi, "Her şeyden şüphe edin. Acele etmeyin. İyi bir ürünse zaten daha fazla üretirler" diyerek uyarıyor.

Bürkland'in ekibi, gelen telefon ve mesajlara dayanarak yüzlerce kişinin bu sahte reklamların etkisiyle şüpheli ürünler satın aldığını belirtiyor. Hedef kitle çoğunlukla 65 yaş üstü olsa da 35 yaş üstü kişiler de videoların gerçek olup olmadığını sormak için merkezi arıyor. Bürkland, sahte ürünlerin hiç etki etmemesinden çok, zararlı bir etki göstermesinin asıl tehlike olduğunu vurguluyor.

Mücadele zorlu: videolar silinse de yenileri geliyor

Dao Keskus, sahte videolara karşı harekete geçmiş durumda. Merkez, kendi web sitesi ve sosyal medya hesaplarından uyarılar yayınladı, polise suç duyurusunda bulundu, CERT (Estonya Bilgisayar Acil Müdahale Ekibi) ve Tüketici Koruma Kurumu'na başvurdu. Ancak videolar silinmek yerine yenileri ekleniyor ve içerik giderek daha absürt hale geliyor. Reklamların ortak özelliği ise sürekli bir kıtlık hissi yaratmak: "Ürün az kaldı, acele edin, indirim var" gibi ifadeler kullanılıyor ve neredeyse her videoda "bu kesinlikle dolandırıcılık değil" deniyor.

"Pealtnägija" programının daha önce ortaya koyduğu gibi, bu büyük uluslararası bir dolandırıcılık ağı. Sadece Estonya'yı hedef almıyor. Bu bahar Eurojust ve Romanya polisi 15 ülkede operasyon düzenleyerek çok sayıda şüpheliyi gözaltına aldı. Ancak soruşturmaya katılan polisler, benzer sitelerin sadece on gün içinde yeniden açıldığını ve çağrı merkezlerinin yeniden faaliyete geçtiğini belirtiyor. Dolandırıcılık zinciri oldukça karmaşık: ürün ve şirket isimleri sürekli değişiyor, zincirin bir halkası sadece küçük bir bölümü yönetiyor ve nihai kazanç sağlayanlar karmaşık paravan şirketler ağının arkasında saklanıyor.

Bürkland'in görüntüleriyle hazırlanan sahte reklamların hukuki izi, İngiltere'de kayıtlı şirketlere, onların arkasında da Ukrayna, Rusya ve Letonya vatandaşlarına uzanıyor. Bu kişiler ya sorgulara yanıt vermiyor ya da yasadışı bir şey yapmadıklarını iddia ediyor. Estonyalı bir kadın, bir çağrı merkezinde bir yıl boyunca telefonla satış yaptığını ve aralarında beyin parazitlerine karşı olduğu söylenen Vermixin'in de bulunduğu ürünleri sattığını anlattı. Kadın, başlangıçta ürünlerin uygun olduğunu düşündüğünü, kendisine "takviye ve sağlık ürünleri sattıklarının" söylendiğini, sahte reklamları hiç görmediğini belirtti. Müşterilerin çoğunlukla yardım alamamış emekliler olduğunu ve zamanla bunun büyük bir aldatmaca olduğunu anladığını ifade etti.

Bürkland, bu durumda yapılabilecek en önemli şeyin insanları bilinçlendirmek ve eğitmek olduğunu söylüyor: "Dolandırıcılar yok olmayacak, ama insanları eğitmek şart. Mümkün olduğunca çok kişiyi bu konuda bilgilendirmeliyiz." Estonya'nın "Pealtnägija" programı da endişe durumunda kişilerin kendi doktorlarına veya aile hekimlerine danışmalarını öneriyor.