Viimsi'de dijital planlama sistemi arşivde kaldı

Viimsi belediyesinde 1,5 yıl boyunca ev sahipleri kendi bilgisayarlarından mahallelerindeki detaylı imar planlarını inceleyebiliyor, plan çizimlerini ve açıklamalarını açabiliyordu. Artık vatandaşlar yeniden belediye arşivine gidip kağıt dosyaları aramak zorunda kalıyor. Viimsi'nin 934 yürürlükteki detaylı imar planının tamamı dijitalleştirilmiş olmasına rağmen, devletin yeni sistemi bu belgeleri sunmuyor.

Bir kişinin evinin yanına ne inşa edilebileceğini öğrenmek istemesi durumunda, listede sadece plan adını görmek yeterli değil. Ana çizimi görmek, açıklamayı okumak ve plan kararlarını incelemek gerekiyor. Bu belgelere proje müellifleri, gayrimenkul alıcıları ve belediye memurları da ihtiyaç duyuyor. Planların aleni erişilebilirliği, tüm tarafların katılım, uygulama ve benzeri ihtiyaçlar için gerekli bilgiye ulaşabilmesi açısından önem taşıyor.

Dijitalleştirme çalışması tamamlandı, ancak yeni sistem sorunlu

Devlet, belediyelere yürürlükteki planların dijitalleştirilmesinde destek verdi ve bu gerekli bir işti. Viimsi'de bu süreç 2025 boyunca sürdü ve 934 yürürlükteki detaylı imar planının tamamı ulusal PLANK imar planları veri tabanına aktarıldı. Materyaller orada düzenliydi ve dosyalar belge türüne göre bulunabiliyordu. PLANK verileri belediyenin kamu verileri ortamı VAAL ile de birleştirildi; böylece plan bilgileri yollar, altyapı, genel plan ve çevre bilgileriyle birlikte görülebiliyordu. Viimsi, PLANK'taki plan verilerini sürekli güncelledi; birçok plana idari sözleşmeler eklendi, eski planlar için idari işlemler arandı. Plan bilgileri oldukça iyi duruma gelmişti.

Ardından devletin yeni planlama süreç ortamı PLANIS tamamlandı. Planları ve işlemlerini tek bir ulusal ortamda toplama hedefi olumluydu. Sistemin bilgiye erişimi ve kullanımı daha da kolaylaştıracağı, planlamayı daha şeffaf ve hızlı hale getireceği belirtiliyordu. Ocak ayında sistem kamuya açıldı. Maa- ja ruumiamet (Arazi ve Mekan Dairesi) verilerine göre nisan sonunda PLANIS süreç ortamını dokuz yerel yönetim kullanıyordu.

Viimsi'de yıl başında yeni sistem incelendi, ancak ilk izlenim geriye adım oldu. Örneğin PLANK'ta düzenlenmiş dosyalar PLANIS'te ek materyaller başlığı altında toplanmış ve her plan için karışık haldeydi; gerekli belgeyi bulmak daha zordu. Plan verilerini görüntülemek için yapılan harita görünümünde ise veri inceleme, arama ve harita menüsü işlemleri harita penceresini kapatıyordu.

Viimsi belediyesi ağustos başında Arazi ve Mekan Dairesi'ne yazdı: PLANIS detaylı planın yürürlüğe girdiği tarih olarak planın son sürümünün tarihini gösteriyordu, gerçek yürürlük tarihini değil. Bunun ilk sürüm hatası olduğu ve düzeleceği düşünüldü, ancak ardından mevcut çözüm de kaybolmaya başladı.

PLANK kapandı, PLANIS dosyaları açmıyor

Ağustos ortasından itibaren PLANK'ta plan dosyaları artık erişilebilir değildi. Kullanıcılara görünen bildirime göre dosyaların PLANIS'ten indirilmesi, PLANK'ın ise ağustos sonunda tamamen kapatılması gerekiyordu. Bu beklenmedik bir bilgiydi. 21 Ağustos'ta Viimsi'nin VAAL'da kullandığı PLANK veri değişim hizmetlerinin ne olacağını ve yeni ortamın kullanım kolaylığının nasıl iyileştirileceğini sordum. Aradan bir aydan fazla geçti, bu yazıya yanıt gelmedi.

Eylül'de tam karanlık yaşandı. Önce PLANIS'te planlara ilişkin bilgiler görünmez oldu. Ardından plan verileri ve dosya listeleri geri geldi, ancak çoğu planın dosyaları açılamıyor veya indirilemiyordu; yalnızca birkaçı açılıyordu. Listede ana çizim veya açıklamanın var olduğu görülüyor, fakat belge incelenemiyordu. PLANIS'te PLANK'ta yaptığımız tüm eklemeleri de göremiyoruz.

Eylül başında Viimsi'de yeni genel planın kamuya açıklanması sırasında sunulan önerilerin işlenmesi büyük ölçüde detaylı planların incelenmesini gerektiriyordu; PLANIS çalışmadığı için yeniden arşiv dosyalarına dönüldü ve bu ek iş yükü yarattı.

Artık yürürlükteki plan belgelerini bulmanın en güvenilir yolu belediyenin kendi dosyalarını aramak veya arşivden kağıt dosyayı istemek. Vatandaş için bu ekstra gidiş geliş ve bekleme anlamına geliyor. Memur için dijital hizmetin ortadan kaldırdığı işin elle yapılması anlamına geliyor. Devlet kendine yeni bir sistem edindi, ancak vatandaş daha kötü bir hizmet alıyor.

PLANIS'in geliştirilmesi için devlet 2023'te yaklaşık 900 bin euro öngörmüştü. Eski çözüm, yeni sistem en temel görevi bile güvenilir şekilde yerine getirmeden neden kapatıldı? Daha önce eklenen materyallerin ve çalışan veri bağlantısının kaybolması da başarılı bir geçiş olarak değerlendirilemez.

Viimsi belediyesi, PLANIS müşteri desteğinden sorunlara yanıt alamadığı için Majandus- ja Kommunikatsiooniministeerium (Ekonomi ve İletişim Bakanlığı) ile Arazi ve Mekan Dairesi'ne başvurdu. Biz ve diğer belediyelerin de net yanıtlar beklediğine inanıyoruz: Plan dosyaları ne zaman yeniden erişilebilir olacak ve arızalar ne zaman sona erecek? Eksik belgeler ve veri bağlantıları nasıl geri getirilecek? Vatandaş bu süreçte eviyle ilgili planı nereden almalı? Kullanıcılara arızalardan haber vermek, belgelerin kaybolduğunu kendilerinin keşfetmesini beklemekten daha önemli.

Dijital dönüşümün amacı bilgiyi insanlar için daha kolay erişilebilir kılmaktır. 934 plan dijitalleştirildikten sonra vatandaş yeniden arşive gönderiliyorsa, bu dönüşümün şu anda kimin için çalıştığı belirsiz kalıyor.