Uzmanlar: Estonya bölgesel politikası yeniden başlatılmalı

Estonya'da bir grup uzman, ülkenin bölgesel politikasının yeniden başlatılması gerektiğini savunan ortak bir değerlendirme yayımladı. Metinde Rivo Noorkõiv, Veiko Sepp, Kersten Kattai, Garri Raagmaa, Mikkel Laan, Ülari Alamets ve Mikk Lõhmus'un imzası bulunuyor.

Uzmanlara göre Estonya'nın bölgesel kalkınma alanında, sektörel kalkınma planlarıyla eşdeğer statüde bir devlet stratejisine ihtiyacı var. Bölgesel politika hükümet düzeyinde koordine edilmeli ve her bakanlıkta bölgesel etkilerin hesaba katılmasından üst düzey yönetim sorumlu olmalı.

Bölgesel farklılıklar büyüyor

Değerlendirmeye göre önceki bölgesel politika, bölgeler arası kalkınma farklarını azaltmayı başaramadı. Harju ilçesinde verimlilik ülke ortalamasının neredeyse dörtte bir üzerinde seyrederken, çoğu ilçede bu oran yüzde 75'in altında kalıyor. İş yerleri büyük merkezlerde toplanıyor. 2011'de Estonya'daki iş yerlerinin yüzde 43'ü Tallinn ve Tartu'daydı; bu oran 2021'de yüzde 52'ye çıktı. Yönetici ve üst düzey uzmanların yaklaşık üçte ikisi, mesleki, bilimsel ve teknik faaliyetlerdeki iş yerlerinin ise dörtte üçünden fazlası bu iki kentte bulunuyor.

Ülke çapındaki planlama kapsamında hazırlanan nüfus tahmini senaryosuna göre 2050'ye kadar 78 yerel yönetimin yarısından fazlasında nüfus dörtte birden fazla azalacak; dokuzunda ise yarıdan fazla düşecek. 2000-2025 döneminde Harju ve Tartu ilçeleri dışındaki 13 ilçe toplamda 150 binden fazla sakini kaybetti.

Uzmanlar, zenginliğin ve gelişme imkânlarının birkaç kentte toplandığı bu tür bir çevreleşmenin nüfusun giderek daha büyük bölümünde adaletsizlik ve yabancılaşma duygusu yaratabileceği uyarısında bulunuyor. Verimlilik ve istihdamdaki gerilik, toplumun kullanılmayan potansiyeli olarak nitelendiriliyor. Taşrada nüfusun azalması ve yaşlanmasının yanı sıra devlete duyulan hayal kırıklığının doğrudan bir güvenlik riski oluşturduğu belirtiliyor.

Önerilen dört öncelikli alan

Değerlendirmede bölgesel politikanın hedefinin tüm bölgeleri eşitlemek ya da Tallinn'de toplanan kaynakları yeniden dağıtmak olamayacağı vurgulanıyor. Amaç, başkent bölgesindeki sermaye ve şirketlerin ülkeden çıkmak yerine Estonya'nın diğer bölgelerinde de yeni değer üretmeye teşvik edilmesi olarak tanımlanıyor.

Avrupa Birliği'nin 2028+ mali dönem programında bölgesel yaklaşıma yer verildiği, ancak bunun hâlâ yerel hizmetler, altyapı ve yaşam ortamının iyileştirilmesine odaklandığı ifade ediliyor. Ekonomik rekabet gücünü artırmaya yönelik önlemlerin ağırlıklı olarak ülke çapında olduğu ve öncelikle Tallinn ile Tartu'daki işletmelere yöneldiği, bunun da bölgesel farkları daha da büyüteceği kaydediliyor.

Uzmanlar denge için dört alana dikkat çekiyor: girişimcilik ve inovasyon politikası, iş gücü piyasaları, konut piyasası ve bölgesel politikanın hükümet düzeyinde koordinasyonu. Girişimcilik politikasında tarihi ilçe merkezlerine dayalı uzun vadeli programlar öneriliyor. Rekabet gücüne yönelik 604 milyon euroluk tedbir paketinin yaklaşık 420 milyon eurosunun, mevcut gelir farkları göz önüne alındığında Harju ilçesi dışına yönlendirilmesi gerektiği belirtiliyor.

Değerlendirmede ayrıca Riigikogu'da (Estonya parlamentosu) bölgesel kalkınma ve yerel yönetimlerle ilgili kalıcı bir komisyon kurulması öneriliyor. Bölgesel kalkınma kuruluşlarının tek bir ağ altında birleştirilmesi ve fonksiyonel kent bölgeleri için kalkınma sözleşmeleri hazırlanması da öneriler arasında yer alıyor.