Uzman: Obeziteyle mücadelede sağlıklı gıdada KDV indirimi önerisi

Tartu Üniversitesi Halk Sağlığı alanında doçent olan Taavi Tillmann, toplumda obezitenin önlenmesi için politikacıların vergi politikalarını ve gelir eşitsizliğini azaltacak adımlar atması gerektiğini belirtti. Tillmann, sağlıklı gıdalarda katma değer vergisinin (KDV) sıfırlanması veya şekerli ürünlerde verginin artırılması gibi önlemlerin etkili olabileceğini söyledi.

İngiliz tıp dergisi The Lancet'te yayımlanan bir risk değerlendirmesi, 21. yüzyılın en büyük sağlık riskleri arasında obezite, eğitime sınırlı erişim ve ekonomik eşitsizliği gösterdi. 2025-2100 yılları arasında insanların kaybettiği yaşam yıllarının başlıca nedenleri arasında obezite, eğitim erişimi ve gelir eşitsizliği yer alıyor.

Tillmann'a göre obezite, sağlık yükünün lider nedeni. Yaz aylarında yayımlanan bir araştırma, obezitenin Estonya'ya yılda 120 milyon euroya mal olduğunu ortaya koydu. Tillmann, "Obezite ne yazık ki pek çok hastalıkla bağlantılı, toplam zarar tarifsiz büyük" dedi.

Obezite sadece fiziksel sağlığı değil, ruh sağlığını da etkiliyor. Obezite genellikle çocukluk çağında başladığı için aşırı kilolu çocuklar daha fazla zorbalığa ve ruhsal sorunlara maruz kalıyor. İlerleyen dönemde diyabet, kalp krizi ve felç riski artıyor. Tillmann, "Ne yazık ki obez kişilerde çoğu kanser türü ve ruhsal hastalık riski de daha yüksek" ifadelerini kullandı.

Vergi, reklam ve erişilebilirlik kritik önemde

Tillmann'a göre obeziteyi azaltmak için araçlar mevcut. Politika yapıcıların obeziteyi engelleyen bir ortam yaratması gerekiyor. Yüksek şekerli gıdaların alkol ve tütüne benzer etkileri olduğunu belirten Tillmann, obeziteyle mücadele mekanizmalarının da benzer olduğunu söyledi. Ona göre üç önemli alan var: fiyat, reklam ve erişilebilirlik. Şeker vergisi getirilebileceğini ifade eden Tillmann, "Şeker vergisi, obeziteyi biraz düşürmenin çok küçük ve hedefli bir yolu" dedi.

Tillmann sağlıklı gıda tüketiminin teşvik edilmesi gerektiğini belirterek, "Neden sağlıklı gıdalarda KDV sıfır, sağlığa zararlı ürünlerde ise daha yüksek vergi olmasın?" diye sordu. Bunun vergi mükellefi için muhtemelen sıfır maliyetli olacağını ekledi.

Fast food zincirlerinin ürünlerini genç ve etkilenebilir tüketicilere yönlendirdiğini belirten Tillmann, "Bugün istisnalar dışında gıda endüstrisinin neredeyse tamamen düzensizleştirildiği bir dünyada yaşıyoruz" dedi.

Eğitim süresi ve eşitsizlik sağlığı doğrudan etkiliyor

Tillmann, BMJ dergisinde yayımladığı makalede, aynı genetik mirasa sahip kişilerden eğitimde daha uzun süre kalanların 50 yıl sonra kalp krizi veya felç geçirme olasılığının yüzde 30 daha düşük olduğunu ortaya koydu. Eğitimde daha uzun süre kalan kişilerin vücut ağırlığının daha düşük, tansiyonunun daha iyi ve sigara içme davranışının daha az olduğu görüldü.

Estonya'da gelir farkı Avrupa ortalamasının üzerinde ve Tillmann'a göre bunun sağlık üzerindeki etkisi şaşırtıcı derecede büyük. "Politikacılar gelir eşitsizliğini azaltmak isterse, bilimsel olarak sağlıkta eşitsizliğin de azalacağına inanıyoruz. Daha da önemlisi, ortalama Estonya vatandaşının sağlığı iyileşir" dedi.

Bu durum sadece toplumun yoksul kesimini değil, zenginleri de etkiliyor. Tillmann, "Hızlı bir ipucu olarak emlak vergileri gerçekten çok düşük görünüyor, ancak bir bilim insanı olarak eşitsizliğin çok büyük olduğunu söylüyorum" dedi.

Bölgesel ve Tarım Bakanlığı şu anda Estonya'da gıda ambalajlarında beş yıldız ve renkle ürünün bileşimine genel bir puan veren Nutri-Score etiketlemesini uygulamayı değerlendiriyor. Gıda endüstrisi planı eleştirse de Tillmann bunun çok mantıklı bir adım olacağını söyledi. Tillmann ayrıca, belirli bir yıldan sonra doğan gençlerin yetişkinlikte yanıcı tütün ürünleri satın almasının yasaklanması gibi daha geniş bir politika önerisi sundu. Birleşik Krallık'ta 2009'dan sonra doğan vatandaşlar yetişkin olsalar bile tütün ve e-sigara satın alamıyor.