Uzman: Boş zamanı ciddiye almak neden önemli

Boş zamanın değeri yalnızca ondan ne kadar az çaba gerektirdiğiyle ölçülmemelidir. Tallinn Üniversitesi rekreasyon yönetimi öğretim görevlisi Karel Kulbin, bazen özgürce seçilen bir çabanın boş zamanı hayatımızın en anlamlı parçalarından biri hâline getirebileceğini belirtiyor.

Boş zaman bize çok farklı şekillerde iyi gelebilir. Bazen sadece gevşemeye, iyi bir film izlemeye, arkadaşlarla buluşmaya ya da anlık ve eğlenceli bir şey yapmaya ihtiyaç duyarız. Bu tür etkinlikler anlık haz verir ve günlük hayattan uzaklaşmamıza yardımcı olur. Ancak boş zamanın başka türde faydaları da olabilir.

Bazen süreklilik, çaba ve bağlılık gerektiren etkinlikler bizim için özellikle anlamlı hâle gelebilir ve anlık iyi hissetmenin ötesine geçen bir şeyler sunabilir.

"Ciddi boş zaman" kavramı

Sosyolog Robert Stebbins bu olguyu tanımlamak için "ciddi boş zaman" (İngilizce: serious leisure) kavramını ortaya attı. Stebbins bununla, kişinin o alanda bilgi, beceri ve deneyim kazanmak için yeterince sürekli ve bağlı bir şekilde yaptığı boş zaman etkinliklerini kastediyordu.

Ciddi boş zaman örneğin koro şarkıcılığı, fotoğrafçılık, spor, bahçıvanlık veya gönüllü faaliyet olabilir. Önemli olan etkinliğin kendisi değil, kişinin o etkinlikle kurduğu ilişkidir. Pazar günü yapılan bir koşu turu bir kişi için rastgele bir zaman geçirme olabilirken, bir başkası için yıllara yayılan, hedefler konulan, becerilerin geliştirildiği ve "koşucu kimliği"nin oluştuğu bir hobinin parçası olabilir.

Stebbins uzun süreli araştırmalarına dayanarak ciddi boş zamanı diğer boş zaman biçimlerinden ayıran altı özellik belirledi: kalıcılık ve süreklilik, kişisel çaba ve beceri geliştirme, etkinlikle ilgili bir tür "hobi kariyeri"nin oluşması, çeşitli kalıcı faydalar, etkinlikle güçlü özdeşleşme ve etkinliğin etrafında şekillenen bir sosyal dünya. Dolayısıyla ciddi boş zamanı rastgele zaman geçirmeden ayıran şey her şeyden önce bağlılıktır: kişi o etkinlikte gelişmek ister ve bunun için zaman ve enerji harcamaya hazırdır.

İlk bakışta, zor bir iş gününün ardından bir şey için daha fazla çaba harcamanın faydalı olabileceği düşüncesi çelişkili görünebilir. Ancak boş zamandaki çaba, işle ilgili çabadan önemli bir özellikle ayrılır: onu kendimiz seçeriz.

Kendimiz için önemli bir etkinlikte gelişmek bize ustalık ve başarı deneyimi sunabilir, ortak bir hobi aidiyet duygusu verebilir; uzun süreli bağlılık ise kendini gerçekleştirme ve anlam sağlayabilir. Bu nedenle boş zamanın değeri yalnızca dinlenme ve iyi hissetme imkânında yatmaz. Aynı zamanda gelişme, başkalarıyla anlamlı bağlar kurma ve kişisel olarak anlamlı bulduğumuz bir şeyi yapma fırsatlarını da sunar.

Elbette bu, tüm boş zamanın amaçlı veya geliştirici olması gerektiği anlamına gelmez. Ciddi boş zamandan, sözde rastgele boş zaman ayrılır: örneğin öylesine gevşemek, eğlenmek veya keyifli vakit geçirmek de kendi önemli yerine sahiptir. İyi bir boş zaman her ikisini de içerebilir: bazen dinlenmeye ve hiçbir şey başarmama fırsatına, bazen de bize meydan okuyan bir etkinliğe ihtiyaç duyarız.

Bu nedenle boş zamanın kalitesi yalnızca ondan ne kadar az çaba gerektirdiğiyle ölçülmemelidir. Bazen özgürce seçilen bir çaba, boş zamanı hayatımızın en anlamlı parçalarından biri hâline getirebilir.