Ukrayna'da yolsuzluk skandalları: NABU soruşturmaları ve Zelenksiy çevresi

Ukrayna'da, Devlet Başkanı Vladimir Zelenksiy'nin yakın çevresini de kapsayan yolsuzluk skandalları art arda patlak veriyor. Ülkenin antikorup kurumları ise kendilerini siyasi baskı altında buluyor. Ukrayna yolsuzlukla ne kadar etkili mücadele ediyor?

Ukrayna Ulusal Antikorup Bürosu (NABU), Kiev'in merkezinde gösterişsiz bir binada faaliyet gösteriyor. Dedektiflerin iş yükü oldukça yoğun; zaman zaman ülkenin tamamen yolsuzluğa bulaşmış bir devlet olduğu izlenimi doğuyor.

NABU, 2015 yılında, dönemin Devlet Başkanı Petro Poroşenko'nun görev süresinde, üst düzey kamu görevlileri arasındaki yolsuzlukları soruşturmak üzere bağımsız bir özel soruşturma organı olarak kuruldu. Böyle bir kurumun oluşturulması, Avrupa Birliği'nin Ukrayna'ya vizesiz rejim tanınması için öne sürdüğü bir koşuldu. NABU yönetimi, bağımsız Avrupalı uzmanların da yer aldığı bir yarışma komisyonu tarafından seçiliyor.

Devlet başkanının NABU yönetimini görevden alma yetkisi bulunmuyor. Bu durum Vladimir Zelenksiy'nin hoşuna gitmedi ve geçen yılın yaz aylarında, devlet başkanına sadık parlamento çoğunluğu, NABU'yu devlet başkanının atadığı başsavcıya bağlayan bir yasa kabul etti. Ancak bir hafta sonra, sokak protestoları ve Avrupa Birliği'nin açık tepkisi üzerine yasa geri çekilmek zorunda kaldı.

Aradan dört ay geçtikten sonra, geçen yılın kasım ayında yeni bir skandal patlak verdi: NABU, devlet başkanının yakın çevresindeki yolsuzluğu ortaya çıkardı. Zelenksiy'nin arkadaşı ve eski iş ortağı Timur Mindich, enerji altyapısı için koruyucu yapılar inşası alanındaki kamu ihalelerine erişim karşılığında girişimcilerden rüşvet talep edilen bir düzenek kurmuştu. Aralarında eski Enerji Bakanı German Galushchenko'nun da bulunduğu birkaç yetkili tutuklandı. Mindich ise İsrail'e kaçtı. Devlet başkanı dostlarının ve bakanlarının neler yaptığını biliyor muydu?

Yolsuzlukla Mücadele Merkezi uzmanı Tetyana Shevchuk'a göre, "Her halükârda bunu bilmeli ya da buna son vermek için hızla önlem almalıydı. Ancak biz, devlet başkanının bu kişileri en azından kalıcı olarak iktidardan uzaklaştırmak yerine, korumak için talimat verdiği bir durumla karşı karşıyayız."

Bu yılın yaz aylarında NABU, devlet başkanının hukuk danışmanı Iryna Mudra ve suç ortaklarını tutukladı. Eski Bakan Galushchenko için kefalet yatırmaya çalışmak ve bunun için Mindich'in düzeneğinden elde edilen nakit parayı aklamakla suçlanıyorlar. Parlamento muhalefeti gürültülü skandallardan memnun.

Ukrayna Verkhovna Rada (Parlamentosu) milletvekili Rostyslav Pavlenko ("Avrupa Dayanışması"), "Bunların kamuoyuna yansıması çok iyi" dedi. "Ve bunun antikorup kurumlarının çalışması sayesinde ortaya çıkması da çok iyi. Mahkemenin kararlar aldığını, insanların hapse gönderildiğini ve birkaç mahkûmiyet kararı verildiğini görüyoruz. Yani adalet işliyor, ancak çok yavaş işliyor."

NABU da mükemmel değil. United Ukraine düşünce kuruluşunun başkanı Igor Popov'a göre yolsuzlukla mücadele edilmeli, ancak şu anda bu sistem yeterince etkili değil. "Çünkü ne yazık ki somut mahkeme kararlarından çok skandalımız var. Ukrayna'da ciddi yolsuzluk davalarına bakmak için özel bir savcılık ve özel bir mahkeme de bulunuyor" diye ekledi.

Shevchuk ise verimlilik konusunda şunları söyledi: "Bugüne kadar Yüksek Antikorup Mahkemesi 400'den fazla karar verdi. Sadece bu yılın ilk altı ayında 70'ten fazla karar alındı. Yani ilerleme var, ancak ceza yargılamasının hızlı bir süreç olmadığını anlamak gerekiyor."

Popov'a göre sorun yalnızca mahkeme kararlarının hızı değil. Eylül ayında NABU, Başsavcılık'ta arama yaptı. Birkaç savcı tutuklandı, Başsavcı Ruslan Kravchenko yurt dışına kaçtı.

Popov, "En güncel vaka, Başsavcılık içinde faaliyet gösteren ve sahte çağrı merkezlerinden yasadışı ödemeler toplayan bir grubu ortaya çıkarmayı amaçlayan Kartaca operasyonuydu" diye hatırlattı. "Bu tür merkezler hem Ukrayna hem de Avrupa için bir sorun, çünkü ne yazık ki kurbanları arasında Ukraynalılar da Avrupalılar da var. Operasyonun üzerinden bir ay geçti. Üç savcılık görevlisi tutukevinde, ancak sahte çağrı merkezleri çalışmaya devam ediyor."

Ukrayna'nın şu anda yeni bir başsavcısı var – henüz geçici statüde – ve Devlet Başkanı Vladimir Zelenksiy tarafından kararnameyle atandı.

Shevchuk, "Eski bir söz vardır: Taze bir salatalığı tuzlanmış salatalık fıçısına koyarsanız, o da ekşir" dedi. "Bunu gördük: Yeni insanları yozlaşmış bir sisteme ya da yolsuzluğu kendi üreten ve her şeyin yolsuzluk ilişkilerine dayandığı bir sisteme getirirseniz, ya bu sistemden dışlanırlar ya da dürüst ve namuslu olmayı bırakırlar."

Ancak Vladimir Zelenksiy'nin siyasi rakipleri bile Ukrayna'nın tamamen yozlaşmış bir devlet olduğu iddiasına katılmıyor.

Pavlenko, "Önemli olan bu tür şeylerin var olması değil, onlarla mücadele edilmesi. Ne kadar çok ifşa olursa o kadar iyi, çünkü bu belirli bir yolsuzluk düzeneğinin yıkıldığı ve paranın amacına ulaştığı anlamına gelir" dedi.

Tetyana Shevchuk ise o kadar iyimser değil. "Sıkıyönetim olmasaydı, seçim yapardık ve bu sözde seçkinler değişirdi. Yolsuzluk suçlamalarının baskısı altında milletvekilleri değişir, devlet başkanı değişirdi. Ancak ne yazık ki sıkıyönetim nedeniyle seçim yapamıyoruz ve iktidarın fiilen gerilediği bir duruma geldik" diye vurguladı.