Trump ve Xi zirvesinde büyük bir atılım sağlanamadı

ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping'i ağırladığı zirvede ticaret ateşkesini iki ay daha uzattı. The Wall Street Journal'ın haberine göre, görüşmede törensel anlar öne çıkarken somut sonuçlar sınırlı kaldı. Zirvede ayrıca yapay zekanın yol açabileceği riskler de ele alındı.

Xi, Tayvan konusunu yeniden gündeme getirerek ABD'ye adanın bağımsızlık çabalarına karşı durması çağrısında bulundu. Çin'in resmi haber ajansı Xinhua'ya göre Xi, ikili görüşmede Washington'a "doğru tutumu sürdürme ve Tayvan'ın bağımsızlığına karşı çıkma" mesajı verdi. Xi ayrıca ABD ile Çin'in "Tukidides tuzağı"ndan kaçınması gerektiğini vurguladı.

Trump'ın zirvedeki asıl amacının Xi ile dostluğunu öne çıkarmak ve Beyaz Saray'daki tadilat çalışmalarını göstermek olduğu belirtildi. Perşembe akşamı düzenlenen resmi akşam yemeğindeki konuşmasında yalnızca nezaket ifadelerine yer veren Trump, önceki görüşmelerin ayrıntılarına girmedi. Xi ise kısa bir açıklamayla iki liderin tartışılan konularda ortak anlayışa sahip olduğunu söyledi.

Senatörler törensel karşılamadan rahatsız

WSJ'nin zirveden çıkardığı beş ana sonuca göre Xi, ABD'de kırmızı halıyla karşılandı. Pekin, Xi'nin eşit bir ortak gibi ağırlanmasını talep ederken Trump daha ileri giderek Çin liderini havaalanı pistinde karşıladı. Bu, bir ABD başkanı için neredeyse görülmemiş bir davranış olarak değerlendirildi. Karşılama kapsamında savaş uçaklarının geçişi ve zengin bir resmi akşam yemeği de vardı. Xi, Çin'in ABD'ye iki dev panda hediye edeceğini açıkladı.

Trump bir ara başkanların portrelerinin bulunduğu sırada durdu; burada Joe Biden'ın fotoğrafının yerine imza makinesi görüntüsü yer alıyordu. Xi'ye Beyaz Saray'ın güney çimlerine inşa edilen yeni helikopter pisti de gösterildi. Trump'ın balo salonunun zamanında yetişmemesi ise hayal kırıklığı yarattı.

Ziyaret, ABD ara seçimlerinden altı hafta önce gerçekleşti. Kampanya sürecinde Trump, Demokratları komünist olarak nitelendirmiş ve olumsuz haber yapan bazı medya kuruluşlarının Beyaz Saray'a girişini engellemeye çalışmıştı.

Cumhuriyetçi senatörlerin bir kısmı gösteriden memnun kalmadı. Louisiana Senatörü John Kennedy, Xi için "sürüngen" ifadesini kullandı ve Çin lideriyle görüşmesinde onun kendisini ilahi bir görevde gördüğünü söyledi. Iowa Senatörü Joni Ernst, törensel karşılamanın kendisini rahatsız ettiğini ancak ziyaretin Trump'ın gümrük politikasından olumsuz etkilenen çiftçilere fayda getirmesini umduğunu belirtti. Kuzey Karolina Senatörü Thom Tillis ise kırmızı halı karşılamasının Cumhuriyetçilerin Demokratları komünist gibi gösterme çabalarını zayıflattığını ifade etti.

Ticaret ve yapay zeka müzakereleri

Artan ticaret gerilimlerine rağmen perşembe günü sınırlı ilerleme kaydedildi. Taraflar mevcut ticaret anlaşmasının süresini iki ay uzatarak 10 Ocak'a kadar geçerli kılma konusunda anlaştı. Böylece daha kapsamlı bir anlaşma için zaman kazanılması hedeflendi. Çin, 25 milyon ton ABD soyası almayı kabul etti ve Hazine Bakanı Scott Bessent'in ifadesine göre bu konuda "oldukça kararlı" davrandı. Ancak yaklaşık 17 milyar dolar değerindeki diğer tarım yükümlülüklerinde "biraz takvim gerisinde" kalındı.

Zirvede yapay zeka konusu da gündeme geldi. Son haftalarda yapay zekanın insan kontrolünden çıkabileceğine dair endişeler artmış durumda. Xi, "Yapay zekayı iyi amaçlarla geliştirme ve yönetme kapasitemiz de sorumluluğumuz da var; yapay zekanın gelişimi her zaman insan kontrolünde kalmalı ve insanlığın refahına hizmet etmeli" dedi. Trump ise iki ülkenin kendi başarıları için mücadele ettiği mevcut durumun korunmasını istediğini söyledi.

Görüşmede Ukrayna ve Orta Doğu'daki gelişmeler de ele alındı. Çin Dışişleri Bakanlığı'nın açıklamasına göre iki lider, Orta Doğu, Ukrayna krizi ve Kore Yarımadası gibi uluslararası ve bölgesel konularda görüş alışverişinde bulundu. Bakanlık, görüşmelerin ayrıntılarını paylaşmadı. Açıklamada ayrıca Xi ve Trump'ın kasımda Çin'de yapılacak APEC liderler toplantısı ile aralıkta ABD'de düzenlenecek G20 zirvesinin başarısına karşılıklı destek verdiği belirtildi. Trump, Beyaz Saray önünde gazetecilere yalnızca "Harika bir görüşme yaptık" demekle yetindi ve Tayvan dahil soruları yanıtsız bıraktı.