Tõnu Õnnepalu'nun 'Lõpetuse ingel' kitabı Loomingu Raamatukogu altın serisinde

Estonyalı yazar Tõnu Õnnepalu'nun 2015 yılında Loomingu Raamatukogu (Estonya'nın saygın edebiyat dizisi) bünyesinde ilk kez yayımlanan 'Lõpetuse ingel' (Bitiriş Meleği) adlı eseri, şimdi aynı dizinin altın serisinde okurla buluştu. Kitap, yazarın Batı Estonya adasına yaptığı bir yolculuğu ve burada geçirdiği düşünsel süreci konu ediniyor.

Eser, yazarın yaz sonunun henüz sessiz ve sıcak bir şekilde havada salındığı bir güz mevsiminde, bir ay boyunca sanat ve tiyatro üzerine düşünmek için Batı Estonya adasına gitmesini anlatıyor. Ancak yazar mektuplarında kaçınılmaz olarak yaşam, ölüm ve aşkın savaş alanlarına sürükleniyor; arka planda ise tüm dramların ötesinde doğanın görkemli gösterisi yer alıyor. Aradan geçen on bir yılın ardından yazar adaya geri dönüyor ve kitaba bir bölüm daha ekliyor. Böylece eski ve yeni zaman, eski ve yeni benlik karşılaşıyor; ya da belki sadece her şey olduğu gibi kalıyor.

Doğa ve yalnızlık içinde bir yolculuk

Kitapta yazar, adaya vardığında önce temel işleri yapmanın gereğinden söz ediyor: Kış için istiflenmiş beyaz plastik bahçe sandalyesini alıp avlunun ortasına koymak, kendine bir bardak viski koyup bir salatalık sandviç hazırlamak ve oturmak. Yazar, 'Yer değiştirirken çok fazla gürültü yapıyoruz. Dolaşırken ne kendimizi ne de başka bir şeyi duyabiliyoruz.' diyor. Adaya varmak için oturmak gerektiğini vurguluyor. Yazar, 21 Eylül Pazar akşamı evde soba ve ocak için ateş yaktığını, nemli gazete kağıdı ve soğuk bacalara rağmen yüz yıllık bacaların her havada işini bildiğini anlatıyor.

Yazar, kendi yetiştirdiği üç patates, iki havuç, bir pancar, bir soğan ve üç yüz gram kıymadan yaptığı yahniyi anlatıyor. Acele edilmediğinde işlerin hızlı bittiğini, acele edildiğinde ise uzadığını belirtiyor. Yemeğini alıp dışarı çıktığında havanın iyice karardığını, bir kuzgunun akşam turunu attığını, koydan kuğu kanatlarının hışırtısını duyduğunu aktarıyor. Ormana doğru yürürken kızılgerdanların (punarind) sessiz seslerini duyuyor; onların da kendisi gibi deniz aşırı gelip adada konakladığını, ancak kalmadığını söylüyor. Yazar, karanlıkta bir baykuş silüeti görüyor; küçük gövdeli, büyük yuvarlak başlı, geniş yumuşak kanatlı, ses çıkarmayan bir baykuş. Belki bir kodukakk (ev baykuşu), belki de sadece bir konuk.

Daha sonra insan sesleri duyuyor; Jaan'ın evinden gelen kutlama sesleri. Müzik, şarkı ya da dans olmasa da bu seslerin yumuşak bir güz akşamında yankılandığını, hafif sarhoş, sıcak ve davetkâr olduğunu belirtiyor. 'Elbette gitmiyorum' diyen yazar, ilk içgüdüsüne uysa gideceğini ama uymadığını söylüyor. Yabancı insanlar arasında ne yapacağını sorguluyor. Yalnızlık ve sessizlik ile insan kalabalığı arasındaki çekimden söz ediyor.

Yazar, geri dönüp sandalyesine oturduğunda havanın iyice karardığını, gökyüzünün ortasında tek bir soluk yıldız olduğunu, uzakta şimşekler çaktığını ama henüz gök gürültüsü duyulmadığını anlatıyor. Batıda ağaçların ardında yanıp sönen bir başka ışık var: deniz feneri. Şimşeklerin ritmi öngörülemezken, deniz fenerininki öngörülebilir: iki kısa, bir uzun, sonra ara. Yazar, insanın başka birinde hem öngörülebilirliği hem öngörülemezliği, hem deniz fenerini hem şimşeği aradığını söylüyor. 'Bu sonuncusu bizi büyüleyen ve yok eden şeydir. Bitiriş meleğinin işareti, sıcak denizde bir güz gecesinin ortasındaki o uzak fırtına.' diyor. Uykuya daldığında rüyasında bir tiyatro festivali görüyor.

Tõnu Õnnepalu, Estonya edebiyatının önde gelen isimlerinden biri. 'Lõpetuse ingel' ilk olarak 2015'te yayımlanmıştı. Loomingu Raamatukogu, Estonya'da 1957'den bu yana yayımlanan ve hem yerli hem yabancı edebiyatı okura sunan bir dizi. Altın seri ise dizinin seçkin eserlerini bir araya getiriyor.