Tiit Hennoste: Yalanlarla dolu bir dünyada yaşıyoruz

Estonya'lı edebiyat bilimci Tiit Hennoste, Sirb dergisinde yayımlanan köşe yazısında, insanlığın yalanla imtihanının yeni olmadığını, ancak sosyal medya ve yapay zekânın bu sorunu küresel bir boyuta taşıdığını savunuyor. Hennoste'ye göre, insanları yönlendiren temel güçler aslında hiç değişmedi: Kibir, kıskançlık, şöhret, rahatlık, para ve güç. Bu unsurlar ortadan kaldırılamayacağı için yalan da var olmaya devam edecek.

Kurumlar ve yalan

Hennoste, tarih boyunca suçluların, avukatların, politikacıların, kilisenin ve hatta bilim dünyasının yalan söylediğini belirtiyor. Estonya'da ünlü bir avukat olan Monika Mägi'nin bir gazeteciye 'Size yalan söyledim, mahkemede de defalarca yalan söyledim' dediğini hatırlatıyor. Siyasette ise eski başbakan Kaja Kallas'ın sözlerine dikkat çeken Hennoste, Trump'ın yalanı 'koz mik boyutlara' taşıdığını ifade ediyor. Kilisenin de azizlerin kemikleri gibi kutsal nesneleri çoğaltarak yalan söylediğini, gazeteciliğin ise 'yarım yalanlar fabrikası' haline geldiğini kaydediyor.

Yeni çağın yalanları

Yazara göre, spor dünyası doping gibi skandallarla yalan üretirken, reklamcılık doğrudan yalan üzerine kurulu. Bilim dünyası bile yalanlardan muaf değil; yüksek prestijli dergilerde bile yarı doğru ya da tamamen yanlış sonuçlara rastlanıyor. Sosyal medya ile birlikte herkesin yalan söyleyebildiği bir çağa girildi. İnsanlar kendilerini olduğundan daha güzel, daha zengin ve daha mutlu gösteriyor. Hatta sahte hastalıklarla yalanlarını meşrulaştırmaya çalışıyorlar.

Yapay zekânın ise utanmadan yalan üreten yeni bir araç olduğunu vurgulayan Hennoste, buna 'halüsinasyon' denmesinin işin ciddiyetini gizlediğini ifade ediyor. Üniversitelerde öğrencilerin yapay zekâ ile ödevlerini çok daha hızlı ve başarılı yapabildikleri için övündüğünü, yakında yazarların yerini yapay zekânın alacağını söylüyor. Hennoste, bu gidişin sorumlusunun Sovyet rejimi olduğunu düşünenlere de itiraz ediyor: 'Sovyet gücü, sosyal medya ve yapay zekâ yalan fabrikalarının yanında bir çocuk gibi kalıyor.' Yazar, yalanın yapay zekâ çağında üstel değil doğrusal bir artış göstermesi umudunu dile getiriyor.