Tallinn sokak sanatıyla mücadelede çıkmaza girdi

Tallinn kent yönetimi, duvar resimleri (mural) aracılığıyla kamusal alandaki rastgele yazı ve karalamaları azaltmayı planlıyor. Ancak başkentteki sokak sanatçıları, belediyenin onayıyla yapılan bu eserlerin üzerini boyamaya başladı. Tallinn'in bu yaklaşımı ile Tartu kentinin sokak sanatına desteği arasında belirgin bir fark oluştu.

Tallinn kent yönetimi temmuz başında yaptığı açıklamada, yaz boyunca beş sanatçının elinden çıkacak altı yeni duvar resminin tamamlanacağını ve bunun sokaklardaki çizikleri azaltacağını duyurdu. Ancak "PASR" adlı sokak sanatçısı veya grubu, kentin onayladığı bu eserlerin üzerini boyamaya karar verdi. PASR'ın gerekçesi, daha önce tamamen boyadığı bir duvarın belediye tarafından üzerine resim yapılarak kapatılmasıydı. Son aylarda "PASR" imzası, kentin onayladığı birçok duvar resminin üzerinde görülmeye başlandı.

Poska Caddesi'ndeki üzeri boyanan esere PASR, İngilizce "You will lose this war!" yani "Bu savaşı kaybedeceksiniz!" yazdı. Weizenberg Sokağı'ndaki duvara ise belediyenin yaptırdığı kuğu gölü resminin üzerine, duvar resimleriyle grafitiye karşı savaşmanın çok kötü bir fikir olduğu yazıldı. Poska Caddesi'ndeki yazı belediye tarafından boya ile kapatıldı.

Ortaya çıkan durum bir kısır döngüyü andırıyor: Belediye duvar resmi yaptırıyor, gece boyunca eser boyanıyor, belediye ya resmi boyayla kapatıyor ya da yeni bir duvar resmi yaptırıyor. Kısa süre sonra duvara yine bir şeyler karalanması bekleniyor.

"Grafitiye karşıyız mesajı tepki çekiyor"

Kuzey Tallinn (Põhja-Tallinn) bölge yöneticisi Manuela Pihlap (KE), karalamanın yıldan yıla artan bir sorun olduğunu söyledi. Pihlap, "Kent görünümünü biraz daha güzelleştirmek için sokak sanatçılarını açıkça davet ettik. Onları destekliyoruz ve malzeme sağlıyoruz; ancak karalama değil, daha güzel duvar resimleri görmek istiyoruz" dedi.

Bölge yönetimi, Kuzey Tallinn'deki duvar resminin üzerinin boyanmasından sonraki gün polise başvuruda bulundu. Pihlap, "Polisin failleri bulmasını umuyoruz. Şu anda o duvarı karalamadan temizleyip yeniden beyaza boyamayı ve aynı duvara yeni bir sanat eseri yapmayı değerlendiriyoruz" ifadelerini kullandı.

Pihlap, duvar resminin üzerinin boyanmasına şaşıran sokak sanatçılarıyla da görüştüğünü belirtti. "Anladığım kadarıyla bu dünyada bir kural var: Başka bir sanatçının eserinin üzeri boyanmaz. Bunu yaparsanız ya duvarı tamamen kaplamalı ya da daha iyi bir iş çıkarmalısınız. Bu durumda sanatçı ikisini de yapmadı" dedi.

Pihlap'a göre ne bölge yönetimi ne de mülk sahipleri sokak sanatçılarıyla bir çatışmaya girdi. "Her insanın ve her şirketin kendi mülkünü koruma hakkı vardır. Bir duvarın yıllarca izinsiz karalanmış olması, bu eylemin meşru olduğu ya da mülk sahibinin kendi duvarına sanat yapamayacağı anlamına gelmez. Mülk sahibi orada dilediği gibi hareket edebilir; sokak sanatını teşvik etmek kesinlikle başkasının malına zarar vermek değildir" diye konuştu.

Pihlap, Tallinn'de bir duvar resminin PASR adına yapıldığını da doğruladı. "Kuzey Tallinn'de Ristiku Sokağı'ndaki elektrik binasından bahsediyorsak, orada onun karaladığı 'PASR' adı vardı. Adını özel bir mülkün binasına yazmıştı. Sahibi duvarında ne görmek istediğine karar vermekte özgürdür ve duvarı boyandı" ifadelerini kullandı.

Tartu izinsiz sanatı destekliyor

Sokak sanatçısı ve Stencibility festivali düzenleyicisi Sirla, ERR'ye yaptığı açıklamada Tallinn ile Tartu'nun sokak sanatına çok farklı yaklaştığını söyledi. "Tallinn savaş ilan etti ve grafitiye karşı olduğunu, resmi duvar resimlerinin grafiti azaltmaya yönelik olduğunu duyuruyor. Tartu ise kamusal alanda sanatı desteklediğini ve.eski eserlerin üzerini boyamak yerine yeni eserlerin ortaya çıkması için para verdiğini gösteriyor" dedi.

Sirla, Tartu'da da bazı eserlerin üzerinin boyandığını, ancak kentin bunu grafiti silmek olarak sunmadığını belirtti. "Bence çok büyük bir fark var. Grafitiye karşı olduğunuzu söylerseniz, karşı saldırı alırsınız" diye konuştu.

Kamusal alanda şu anda üç farklı sanat hareketinin aktif olduğunu vurgulayan Sirla, bunları grafiti, sokak sanatı ve muralizm olarak sıraladı. Karalamanın sokak sanatı kültürünün bir yan ürünü olduğunu ekledi. "Karalamaya sanat demem, ancak karalamanın niteliği bakanın gözüne bağlıdır; birine çöp gelen şey, diğeri için çok değerli ve anlamlı olabilir. Graffitiyi karalama olarak nitelendirmek doğru olmaz. Grafiti kamusal alanda önemli bir sanat hareketidir, ancak anlaşılması belki daha zordur" dedi.

Sirla'ya göre sipariş edilen duvar resmi ile sokak sanatı iki farklı şeydir. Stencibility festivali kapsamında sanatçılar Tartu'da 150'den fazla eser üretti; duvarın kullanımı mülk sahibiyle koordine edildi, ancak eserin içeriği koordine edilmedi. "Duvar sahibi adeta yüzeyini festivale tuval olarak bağışlıyor ve sanatçının oraya ne çizeceğini denetleyemiyor. Sanatçı yaratıcı özgürlüğe sahiptir ve bence sokak sanatında önemli olan da budur" diye açıkladı.

Tartu kent yönetimi kentsel tasarım uzmanı Erge Jõgela ise kentin sokak sanatını bir özgür ifade biçimi olarak gördüğünü belirtti. Açıkça müstehcen veya suç içeren ya da uygun olmayan konumdaki eserler dışında, kent eserleri hızla ortadan kaldırmıyor. Tartu, mevcut sokak sanatı duvarlarının hiçbirini düzenlemiyor veya küratörlüğünü yapmıyor; hepsi kendiliğinden oluşuyor. Jõgela, yalnızca apartman cephelerine veya yan duvarlara yapılan büyük ölçekli duvar resimlerini koordine ettiklerini, bunların çoğunun SmartenCity projesi kapsamında geldiğini söyledi. "Eserleri önceden koordine etmediğimiz ve sanatçılara izin vermediğimiz gibi, kişisel eserleri de makul ve uygun konumlardan kaldırmıyor veya dışlamıyoruz" dedi. Konum uygunluğunu değerlendirmenin her yazarın vicdanına kaldığını, ayrıca halihazırda var olan diğer yazarların eserlerine saygı gösterilmesi gerektiğini ekledi.