Tallin destekçileri çeşitlilik istiyor ama kısa çim seviyor

Tallin'in merkezinde Kadriorg bölgesine bağlı Raua mahallesinde yapılan bir öğrenci araştırması, kent sakinlerinin yeşil ve biyolojik çeşitliliği yüksek bir kent ortamı istediğini, ancak aynı kişilerin çoğunun sokak önünde bakımlı, kısa biçilmiş çim ile temiz ve düzenli kaldırım görmeyi tercih ettiğini gösterdi. Estonya Yaşam Bilimleri Üniversitesi'nde (Eesti Maaülikool) işlevsel ekoloji alanında doçent olan Kristiina Mark, araştırmanın sonuçlarını bu çelişki üzerinden değerlendirdi.

Mahallede 77 tür bulundu, bazı parsellerde hiç bitki yok

Tallin Reaalkool öğrencisi Elea Adele Helena Vihalem'in çalışması kapsamında, Raua mahallesinin sokak alanlarında yaz döneminde bitki türleri haritalandı ve sayıldı. Sayım; çim şeritlerinde, sakinlerin ya da yerel yönetimin yaptığı dikim alanlarında, çiçek kasalarında, ayrıca kaldırım çatlaklarında, çukurlarda ve duvar diplerinde gerçekleştirildi. Araştırmalarda sıklıkla gözden kaçan bu tür yaşam alanları da böylece kayda geçti.

Sonuçlar, kamusal sokak alanlarında tür çeşitliliğinin sınırlı kaldığını, ancak parselden parsele büyük farklar bulunduğunu ortaya koydu. En zengin yeşil şeritte 77 farklı bitki türü tespit edilirken, bitki yetişmesine elverişli toprağın bulunmadığı ve hiç bitki çıkmayan parseller de vardı. Araştırma, daha büyük bir yeşil alanın otomatik olarak daha fazla biyolojik çeşitlilik anlamına gelmediğini gösterdi. Tür bakımından zengin alanlarda, mevcut yetişme koşullarına iyi uyum sağlamış türler öne çıktı.

Mahalledeki sokak yeşillendirmesinin önemli bir bölümünü sakinlerin kendisi oluşturmuştu; kültür bitkilerinin payı yüksekti. Tür zengini parsellerde bitkilerin büyük kısmı toprağa, saksılara ya da kasalara insan eliyle dikilmiş veya ekilmişti. Bu da sokak alanının çok farklı nitelikte bölgelerden oluştuğunu ve bitki çeşitliliğinin önemli bir kısmını bizzat sakinlerin mahalleye taşıdığını gösteriyor.

Ankete katılanların yüzde 92'si doğal çeşitliliği destekliyor

Raua mahallesinde 102 kişinin katıldığı anket, yeşil ve doğal kent alanına verilen değerin yüksek olduğunu ortaya koydu. Katılımcıların yüzde 96'sı güzel bir kent dokusunun önemli ya da çok önemli olduğunu belirtti. Büyük bölümü kentte daha fazla biyolojik çeşitlilik görmek istediğini söylerken, yüzde 92 kent alanındaki doğal çeşitliliği desteklediğini ifade etti.

Ancak yanıtlarda dikkat çekici bir çelişki vardı: Katılımcıların yaklaşık dörtte biri, asfaltın ve biçilmiş çimin belirleyici olduğu bir kent dokusunu tercih ettiğini belirtti; oysa bu tercih kentteki tür çeşitliliğini artırmıyor. Birkaç türden oluşan kısa biçilmiş çim, çoğu kişiye düzenli ve estetik görünüyor; biyolojik çeşitlilik açısından ise tür bakımından zengin bitki örtüsü farklı canlılara daha fazla besin ve yaşam alanı sunuyor. Elea Adele Helena Vihalem'in çalışması, sorunun doğanın değersiz görülmesi değil, farklı değerlerin birbiriyle çatışması olduğunu gösteriyor: İnsanlar yeşil ve olabildiğince doğal bir kent istiyor, ama aynı zamanda bu kentin temiz, düzenli ve tanıdık görünmesini bekliyor.

Estonya nüfusunun yarısından fazlası kentlerde yaşıyor ve kentleşme sürüyor. Yoğun yapılaşma, farklı türler için uygun yaşam alanlarını daraltıyor ve mevcut tür zengini bölgeleri parçalıyor. Araştırmalar kent içi biyolojik çeşitliliğin insanların yaşam kalitesini ve sağlık göstergelerini de etkilediğini ortaya koyuyor. Bu nedenle çağdaş kent planlamasının bir parçası, yaşam alanlarını korumak ve kent doğasına insanın ruhsal ve fiziksel iyiliğini destekleyecek farklı unsurlar eklemek.

Araştırma ayrıca tek tek sakinlerin girişimlerinin bir bina önünü tür bakımından zengin hale getirebildiğini, ancak bunun tüm mahalleyi kapsayan bütüncül bir yeşil ağ oluşturmaya yetmediğini gösterdi. Mahallede sakinlerin kendi yaptığı dikimler önemli bir paya sahip olsa da, kamusal alanın düzensiz biçimde şekillendirildiği görülüyor. Çalışmada, sokak yeşillendirmesinin bir bütün olarak planlanması ve topluluğun sürece dahil edilmesi gerektiği vurgulanıyor. Tallin'de topluluk bahçeleri de yaygınlaşıyor; 2026'da kentte toplam 56 topluluk bahçesi bulunuyor ve bu bahçelerde tahminen 2800 kentli faaliyet gösteriyor.

Elea Adele Helena Vihalem, "Tänavaruumi taimestiku liigiline mitmekesisus ja selle seos elanike hoiakutega Kadrioru piirkonna Raua asumi näitel" başlıklı çalışmasıyla 2026 öğrenci bilim çalışmaları ulusal yarışmasında lise kademesinde üçüncülük ödülü, İklim Bakanlığı'ndan özel ödül ve Kültür Bakanlığı takdirname aldı. Öğrenci ayrıca Almanya'nın Kiel kentinde düzenlenecek Avrupa Birliği Genç Bilim İnsanları Yarışması'nda (EUCYS 2026) Estonya'yı temsil etme hakkı kazandı. Çalışmanın danışmanlığını Tallin Reaalkool öğretmeni Tiina Talvi yaptı. Araştırmaya öğrenci bilim dergisi Akadeemiake'nin son sayısından daha ayrıntılı biçimde ulaşılabilir.