Sosyal demokratlar enerji fiyatları için harekete geçti

Estonya'da Sosyal Demokrat Parti, enerji fiyatlarındaki hızlı artışa karşı Riigikogu'ya (Estonya parlamentosu) üç ayrı yasa teklifi sundu. Parti adına açıklama yapan Jaak Aab, hükümeti enerji fiyatlarındaki artışa karşı acil önlem almaya çağırdı. Aab'a göre devlet fiyat artışının tamamını telafi edemez, ancak aileleri ve işletmeleri sorunla baş başa bırakması da kabul edilemez.

Aab, doğalgaz fiyatlarındaki yükselişin elektrik ve merkezi ısıtma maliyetlerini de artırdığını, akaryakıt fiyatlarındaki artışın ise taşıma giderleri üzerinden diğer mal ve hizmetlere yansıdığını belirtti. Eylül ayındaki yüksek enflasyonun arkasında tam olarak bu enerji fiyatlarındaki artışın yattığını vurguladı.

Eylül verileri: akaryakıt ve gaz fiyatları yükseldi

Estonya İstatistik Kurumu'nun verilerine göre eylülde enflasyon yeniden yükselişe geçti. Yıllık bazda ulaşım giderleri %7,4, konut giderleri %14,9 arttı. Benzin %33,8, dizel yakıt %58, doğalgaz ise %44,5 zamlandı. Doğalgaz yalnızca ağustosa kıyasla bile %22,2 pahalandı.

Avrupa borsasında doğalgazın megavatsaati bir yıl önce 32 avro iken şimdi 88 avroya çıktı. Aab, bunun arkasında ABD ile İran arasındaki çatışmanın enerji piyasalarına etkisinin bulunduğunu, Estonya hükümetinin bu çatışmayı çözemeyeceğini ama etkilerini hafifletme imkânına sahip olduğunu yazdı. Enerji uzmanı Marko Allikson, "Esimene stuudio" programında mevcut gaz fiyatıyla gazdan üretilen elektriğin megavatsaatinin 200 avroya denk geldiğini söyledi. Kış ne kadar soğuk geçerse enerji talebi ve gaz fiyatları üzerindeki baskı da o kadar artacak; zirve saatlerde gazdan üretilen elektrik daha fazla kullanılıyor.

Aab'a göre doğalgaz zammı merkezi ısıtmayı da vuracak; bu özellikle gazın ana yakıt olduğu ya da kış zirvelerini kapattığı bölgeler için geçerli. Etki odun yakıtına da yayılacak; gaz alternatifi arayışıyla Estonya'da ve Avrupa'nın diğer ülkelerinde odun çipsi ile pelet talebi artıyor. Dizel fiyatındaki artış kamyon taşımacılığı, toplu taşıma ve tarım giderlerini büyütüyor. Marketlere ürünler büyük ölçüde dizelle çalışan kamyonlarla ulaşıyor; gaz fiyatları ise gübre üretim maliyetini etkiliyor. Böylece enerji krizi, ne gaz ne dizel kullanan aileleri de etkiliyor.

Üç yasa teklifi ve maliyet hesabı

Sosyal demokratların Riigikogu'ya sunduğu ilk teklif, konut tüketicileri ile işletmeleri üç kış ayı boyunca şebeke ücretinden muaf tutuyor. Bu ücret bugün ortalama bir elektrik faturasının yaklaşık dörtte birini oluşturuyor. Teklifte ayrıca kış zirvelerinde artan KDV gelirlerinin ve Elering'in (Estonya elektrik iletim sistemi işletmecisi) ağ kullanım tazminatı gelirlerinin kısa vadeli finansman kaynağı olarak kullanılabileceği belirtiliyor. Parti, yenilenebilir enerji desteğinin gelecekte CO2 kote ticaretinden gelen gelirlerle karşılanması gerektiğini savunuyor.

İkinci teklif dizel yakıtın özel tüketim vergisinin bin litre başına 428 avrodan Avrupa Birliği'nin izin verdiği en düşük düzeye, 330 avroya çekilmesini öngörüyor. Litre başına 9,8 sentlik indirim, 1 Kasım 2026'dan 30 Nisan 2027'ye kadar altı ay uygulanacak; amaç bütçe giderlerini sınırlamak ve fosil yakıt kullanımını kalıcı olarak teşvik etmemek. Teklife göre benzin ve dizel fiyatlarındaki yıllık artış, tüketim aynı kalırsa devlet bütçesine Eylül 2025 fiyatlarına kıyasla yaklaşık 170 milyon avro fazla KDV getirecek; altı ayda bu tutar yaklaşık 85 milyon avro olacak. Vergi indiriminin dolaylı etkilerle maliyeti ise yaklaşık 60 milyon avro. Aab, komşu ülkelerin vergiyi düşürmesi hâlinde uluslararası taşımacıların Estonya yerine Letonya, Litvanya veya Polonya'da yakıt alabileceğini, bunun da vergi geliri kaybı anlamına geldiğini vurguladı.

Üçüncü teklif, merkezi ısıtmada KDV'nin %24'ten %9'a indirilmesini içeriyor. Geçen kış sunulan ilk öneriye Maliye Bakanlığı itiraz etmiş, indirimin işletmeleri de kapsamasını eleştirmişti. Parti bu eleştiriyi dikkate alarak haziranda yeni bir teklif sundu; bu kez %9'luk oran yalnızca konutların ısıtılması için geçerli olacak. Teklif, konutlarda merkezi ısıtmanın yanı sıra doğalgaz, odun, odun briketi, pelet ve odun çipsini de kapsıyor. Benzer bir istisna Estonya'da Temmuz 2007'ye kadar uygulanıyordu. Isınma vergisindeki indirimden gelire oranla en çok düşük gelirliler ve emekliler yararlanacak. Aab, ısınma teklifinin maliyetinin Reform Partisi'nin gerçekleştirdiği "vergi tümseği" reformunun maliyetinin yaklaşık 14'te biri olduğunu kaydetti.