Rutto: Tiflis'te hafıza yeniden yazma operasyonu

Arnold Rutto, Tiflis'teki Rike Parkı'nda Ağustos ayında sökümüne başlanan boruların, Gürcistan'ın Avrupa yönelimli geçmişinin simgesi olduğunu ve bunların yıkımının bir hafıza yeniden yazma operasyonu olduğunu yazdı. Rutto'ya göre, bu yapılar tartışmalı, pahalı, tamamlanmamış ve siyasi olarak yüklü olsa da kentin simgeleri arasında yer alıyordu.

Tiflis'e giden herkes, İtalyan mimarlar Massimiliano ve Doriana Fuksas tarafından tasarlanan bu dev metal tünelleri fark etmemezlik edemezdi. Barış Köprüsü'nün hemen yanında yükselen bu yapılar, Tiflis'in modern mimarisinin en cesur ve en dikkat çekici simgeleriydi. Konser ve sergi merkezi olması planlanan bina, siyasi değişimler nedeniyle tamamlanamadı ve yıllarca kapalı kaldı. Ağustos ayında başlayan sökümün Aralık ayında tamamlanması bekleniyor.

Bu yıkımla, Gürcistan'ın Avrupa yönünde ilerlediği dönemin, yani Mihail Saakaşvili'nin başkanlığındaki modernleşme sürecinin izleri kent siluetinden siliniyor. Bu dönem, 2008 savaşı, Kodor Geçidi'nin Abhazya'ya bırakılması ve diğer tartışmalı bölgelerdeki kontrolün kaybedilmesi gibi acı verici yenilgilerle dolu olsa da, devletin Avrupa kültürel alanının bir parçası olma çabası içinde olduğu bir zamandı.

Projenin maliyeti ve mimari anlamı

Rike Parkı'ndaki müzik ve sergi merkezi, Saakaşvili'nin modernleşme programı kapsamında inşa edildi. İnşaat sırasında projenin maliyeti 40 milyon avro olarak tahmin ediliyordu; ancak Gürcistan, bu projeye yaklaşık 75 milyon ları devlet kaynağı harcadı ve bu da günümüz kuruyla yaklaşık 25 milyon avroya denk geliyor. Bina hiçbir zaman açılmadı ve 2012'deki hükümet değişikliğinin ardından atıl kaldı.

Fuksas çiftinin mimarisi tesadüfi ya da nötr değildi. Massimiliano ve Doriana Fuksas'ın eserleri, Lyon'daki Confluence merkezi, Roma'daki The Cloud konferans merkezi, Viyana'daki ikiz kuleler, Torino'daki modern alışveriş merkezleri ve uluslararası iş birliğiyle inşa edilen Shenzhen Bao'an havalimanı terminali gibi birçok Avrupa kentinde ve ötesinde görülebilir.

Tüm bu yapılar aynı fikri taşır: açıklık, geleceğe cesurca bakma ve Avrupa modernizminin estetiği. Rike boruları da bu mantığa uyuyordu; Tiflis'in Avrupa'nın büyük kentleriyle aynı mimari sınıfa girme girişimiydi.

Söküm ve siyasi mesaj

Hükümet değişikliğinin ardından bina dondurulmuş bir durumda kaldı. Gürcistan'ın mevcut siyasi yönelimi, Saakaşvili'nin Avrupa-Atlantik vizyonundan önemli ölçüde farklı ve eleştirmenlere göre ülke, önceki net Avrupa yanlısı çizgiden uzaklaştı. Bu bağlamda, Rike borularının sökümü sembolik bir eylem haline geliyor: kentin siluetinden, Gürcistan'ın Avrupa yolunu seçtiği dönemi anımsatan her şey çıkarılıyor.

Sökümle birlikte, Saakaşvili döneminde yapılanlar kentten siliniyor; böylece kentin tarih ve mimarisinin bir dönemi ortadan kaldırılırken, mekânsal bellekten bütün bir çağın silinmesi girişiminde bulunuluyor.

Tarih acı bir paralellik sunuyor: Sovyet yönetimi sırasında ideolojik olarak kabul edilemez bulunan Gürcistan'daki sayısız kilise, manastır ve diğer tarihi yapı yok edildi ya da yeniden düzenlendi. Dini ve ulusal semboller komünist devletin dünya görüşüyle uyuşmuyordu ve etkileri hem fiziksel yıkımla hem de on yıllarca süren bakımsızlıkla azaltılmaya çalışıldı.

Şimdi Tiflis'te benzer bir şey görüyoruz: Gürcistan'ın siyasi liderliği, birçoklarına ülkenin geleceğini Avrupa yönüyle ve Avrupa-Atlantik hedefleriyle net biçimde bağladığı bir dönemi, açık görüşlü, Avrupa kültürel alanına ait olma çabasıyla dolu bir çağı anımsatan bir simgeyi yok ediyor.

Rike boruları sevilebilir de sevilmeyebilir de. Tartışmalı, pahalı, yarım kalmış ve siyasi olarak yüklüydüler, ama kesinlikle simgeydiler. Geçmiş dönemler toplumsal bellekten cerrahi olarak çıkarılamaz. Her böyle girişim, yalnızca bugünün ne kadar güvensiz olduğunu gösteriyor.