Rusya seçimleri: bir güç ritüeli ve teslimiyet oyunu

Rusya'da gerçekleşen Devlet Duma seçimleri 28 Eylül'de sona erdi. Rusya siyaseti uzmanı Karmo Tüür'ün ERR'e değerlendirmesine göre bu seçimler ülkeye siyasi bir değişim getirmeyecek; çünkü tek amaçları rejimin ezici üstünlüğünü göstermekti. Tüür, resmi sonuçların açıklanmasını beklemenin bile gereksiz olduğunu, sonuçların kendi Facebook sayfasında resmi kanallardan önce paylaşıldığını belirtti.

Uzmana göre Kremlin'in bu sonuçlarla göstermek istediği şey biçimsel olarak Putin'in izlediği çizgiye, yani savaşa onaydı. Tüür, seçim sonucunun dar bir koridora oturtulması gerektiğini söyledi: Sonuç önceki parlamento seçimlerinden yüksek, başkanlık seçiminden ise düşük olmalıydı. Katılım oranını yüzde 55-60 arasında tahmin ettiğini, gerçekleşen oranın yüzde 59 çıktığını ifade etti. İktidar partisine yüzde 70-75 civarı oy verileceğini düşündüğünü, ancak partinin yüzde 79 oy aldığını sözlerine ekledi. Tüür bunu bir "güven referandumu" olarak nitelendirdi.

Yerel yetkililere katılımı mümkün olduğunca düşük tutmaları yönünde talimat verildiğine dair sinyallere ilişkin Tüür, mesajların çelişkili olduğunu söyledi. Ona göre ülke çapında destek göstermek isteyen yönetim için düşük katılım avantaj değildi ve hem katılım hem de iktidar partisinin oyu rekor seviyeye çekildi. Duma seçimlerine daha önce hiç bu kadar insanın katılmadığını, iktidar partisinin de hiç bu kadar oy almadığını belirtti. Mevcut yüzde 79'luk oranın, önceki yüzde 74'lük rekoru aştığını vurguladı.

Gözlemciler ve yurt dışı oylar

Gözlemcilerin yerinde olup olmadığı sorusuna Tüür, gözlemin dağınık ve seçici biçimde yapıldığını yanıtını verdi. Bazı bölgelerde usullerin büyük ölçüde kurallara uygun ilerlediğini, ancak gözlemin imkânsız olduğu sandıklar da bulunduğunu söyledi. Kapalı tutulan birçok sandığın hiç gözlenemediğini belirten Tüür, üç sandığın bulunduğu bir okul binası örneği verdi: Bütçeden maaş alan tüm çalışanlar tek bir sandığa yönlendirilmiş, diğer sandıklar boş kalmış ve gözlemciler de orada tutulmuştu.

Tüür, sonuçların gerçek oyları yansıtıp yansıtmadığından kuşku duyduğunu söyledi. Olasılıksal oy verme modellerine işaret ederek kâğıt oyların yaklaşık yüzde 33'ünün saf tahrifat olduğunun söylendiğini aktardı. Elektronik oylamaya dair ise kimsenin kesin bir şey bilmediğini ifade etti.

Yurt dışında kullanılan oylarda da bir ayrıntı olduğunu belirten Tüür, Rusya'nın yurt dışında sandıklar açtığını ve siyasi göçmenlerin son anda, Yabloko'ya oy vermek mümkün olmadığı için "Novye Lyudi" (Yeni İnsanlar) partisine oy verilmesi çağrısı yaptığını söyledi. Yurt dışındaki sandıklarda yapılan anketlere göre bu partinin yüzde 60'a varan oy aldığını, iktidardaki Birleşik Rusya'nın ise yalnızca yüzde 2-3'te kaldığını aktardı.

Seçim öncesi dönemde Ukrayna konusunun yasaklanıp yasaklanmadığı sorusuna Tüür, hem evet hem hayır yanıtını verdi. Tüm seferberlik söylemi Ukrayna üzerine kurulu olduğu için konunun gündemde olduğunu, ancak kendi bakış açılarından çarpıtılmış biçimde işlendiğini söyledi.

Tüür ayrıca silahlı kişilerin seçmenleri kabine kadar eşlik ederek omuzlarının üzerinden oy vermelerini izlediği görüntülerin sözde yeni topraklardan, yani Ukrayna'nın işgal altındaki bölgelerinden geldiğini belirtti. Bu bölgelerde seçimlerin ağaç kütükleri ve araç kaputları üzerinde, askerlerin gözetiminde yapıldığını söyledi. İşgal altındaki topraklarda seçim yapılmaması gerektiğini, yanında silahlı bir kişi dururken hiçbir seçimin meşru olamayacağını vurguladı.

Protesto ve Yabloko'nun yasaklanması

Protestoların ne ölçüde mümkün olduğu sorusuna Tüür, neyin protesto sayılacağının belirsiz olduğunu söyledi. Bazı kişilerin seçimi maskaralığa çevirerek Örümcek Adam ya da ayı kostümü giydiğini, bunun protesto sayılıp sayılamayacağını sordu. Sandıktaki oy pusulalarına madde dökerek zarar verilmesi gibi olaylara da değindi. Tüür, bu kadar sıkı kapatılmış bir siyasi sistemde gerçek anlamda protestodan söz edilemeyeceğini ifade etti.

Yabloko partisinin yasaklanmasına ilişkin Tüür, partinin tam da bu nedenle yasaklandığını söyledi. Rusya Merkez Seçim Komisyonu'nun bir partiye seçime katılma izni verip ardından mahkeme yoluyla bu izni oylamadan kısa süre önce geri çekmesinin ilk kez yaşandığını belirtti. Anketler partinin yüzde 20'ye kadar oy alabileceğini gösteriyordu. Tüür'e göre sorun oy sayısı değildi; bu ülkenin siyasi yönünü değiştirmezdi, ancak parti en az iki-üç hafta televizyonda barış isteğini dile getirme imkânı bulabilirdi. Konuşma imkânı da tam bu noktada kapatıldı.

Yeni seçimlerin Putin için ne anlama geldiği sorusuna Tüür, soruya soruyla yanıt vermenin kibar olmadığını belirterek Kadirov örneğini verdi: Kadirov kendi cumhuriyetinde yüzde 98,5 oy alarak seçim yaptı. Tüür'e göre bu bir ritüeldir; sadece gücü, iktidarı ve üstünlüğü gösterir. "Böyle istiyoruz ve boyun eğmelisiniz" anlayışını yansıtan bu durumu saf bir teslimiyet oyunu olarak tanımladı. Seçimlerle siyaset arasında bağ olmadığını, kararların daha önce alındığını sözlerine ekledi.