Rusya, savaş kayıplarını ortaya çıkaran mezarları fotoğraflayanları cezalandırıyor

Rusya'nın Ukrayna savaşındaki asker kayıplarını gizleme çabaları, mezarlıklarda yeni bir baskı dalgasına yol açtı. Federal Güvenlik Servisi (FSB), savaşta ölen Rus askerlerinin mezarlarını fotoğraflayan ya da videoya alan sivilleri 'vatana ihanet' suçlamasıyla gözaltına alıyor. Yetkililer, bu kişilerin Ukrayna adına casusluk yaptığını öne sürüyor.

FSB'nin geçtiğimiz hafta yayımladığı görüntülerde, Moskova'nın yaklaşık 250 kilometre kuzeydoğusundaki Yaroslavl kentinde 48 yaşındaki bir adamın, Ukrayna'da ölen askerlerin mezarlarını 'gizlice' fotoğrafladığı ve kayda aldığı gerekçesiyle gözaltına alındığı görülüyor. Bu, Rusya'da son aylarda kayıpları belgelemeye çalışan kişilere yönelik artan baskının son örneği.

Mezar fotoğrafları artık 'casusluk' sayılıyor

Haziran sonunda Sibirya'daki Tomsk bölgesinde, para karşılığında Rus askerleri hakkında bilgi topladığı iddiasıyla birden fazla kişi gözaltına alınmıştı. Benzer iki olay da Sverdlovsk bölgesinde yaşandı; şüpheliler, fotoğraf başına 1 avronun altında bir ücret karşılığında görüntüleri Ukrayna güvenlik yetkililerine göndermekle suçlanıyor.

Bölge başkenti Yekaterinburg'da yetkililer, mezarlıklarda güvenlik devriyelerini artırdı. Yerel yönetim, 'Mezar fotoğrafı isteyen kişilerin hedefi olanlar, bunun masum bir eylem olmadığını, gerçek bir ceza gerektiren bir suç olduğunu anlamalı.' açıklamasını yaptı. Çoğu vakada FSB, şüphelilerin Ukrayna için çalıştığını iddia ediyor.

Kayıp sayısına dair farklı tahminler

Mezar fotoğrafları, Rusya'nın gizlemeye çalıştığı ölü sayısını ortaya çıkarmak için gazeteciler ve insan hakları örgütleri açısından uzun süredir kritik bir kaynak işlevi görüyor. Savaşta ölen Rus askerlerinin sayısına ilişkin farklı tahminler bulunuyor.

İngiliz istihbaratının mayıs ayındaki açıklamasına göre, Şubat 2022'de başlayan tam kapsamlı işgalden bu yana yaklaşık 500 bin Rus askeri öldü. Washington merkezli Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi'nin (CSIS) geçtiğimiz ay yayımladığı rapor ise bu sayının 450 bin olduğunu öne sürüyor.

CSIS analisti Seth Jones, 'Kremlin gerçek ölü sayısını gizlemek için elinden geleni yaptı.' dedi. 'Rus ordusu, son yüzyılda incelediğimiz büyük güç ordularına kıyasla en kötü performansı sergiledi.' CSIS raporu, ABD, Ukrayna ve Avrupalı yetkililerle yapılan röportajlara ve Rusya'nın 'yabancı ajan' ilan ettiği bağımsız haber portalı Mediazona'nın saha çalışmalarına dayanıyor.

Mediazona, Ukrayna'da öldüğü doğrulanan 236 bin Rus askerinin adını derledi; portal mayıs ayında gerçek ölü sayısının yaklaşık 350 bin olabileceğini tahmin etti.

Mediazona editörü Dmitri Treşçanin, 'Mezarlıklara gitmek bizim için oldukça önemli bir bilgi kaynağıydı.' dedi. 'Daha önce bu asla vatana ihanet olarak yorumlanmamıştı.' dedi.

Rusya'da vatana ihanet davalarının sayısı, Şubat 2022'de Ukrayna'ya tam kapsamlı işgalin başlamasından bu yana arttı. Mezarlıklardan doğrudan kanıt toplamak artık çok daha riskli; ancak resmi kaynaklardaki ölüm ilanları, sosyal medya paylaşımları ve cenaze bilgileri gibi alternatif yollar hâlâ mevcut.