Riigikogu üyeleri: Savunma harcamalarının denetimi yetersiz

Estonya'da Riigikogu (Eston parlamentosu) Savunma Komisyonu üyeleri, savunma harcamalarının kullanımının denetlenmesinde ciddi sorunlar olduğunu belirtti. ETV kanalının "Impulss" programına konuşan komisyon üyeleri, ihaleler ve sözleşmeler savaş zamanında düşmana sır verebileceği için bu alanın denetlenmesinin kolay olmadığını vurguladı.

Programa katılan isimlerden biri, emekli tümgeneral Meelis Kiili, diğeri ise Sosyal Demokrat Parti'den Raimond Kaljulaid oldu. İkisi de Riigikogu Savunma Komisyonu üyesi.

Kiili ve Kaljulaid'e göre, vergi mükelleflerinin parasıyla yapılan işlemleri onaylayan parlamento, bu işlemler üzerinde gerçek bir denetim mekanizmasına sahip değil. Milletvekilleri şüphe duyup bilgi talep etse bile, tıpkı gündemdeki 70 milyon euroluk ihtilaf örneğinde olduğu gibi, bu bilgilere ulaşmakta zorlanıyor.

"Kontroller zayıf ve şeffaf değil"

Kaljulaid, "Her şey normal ve kurallara uygun işleseydi, Riigikogu Savunma Komisyonu üyeleri Savunma Bakanlığı'nda ne olup bittiğine dair çok ayrıntılı bir bakışa sahip olurdu," dedi. Kiili ise en büyük sorunun denetim mekanizmasının zayıf olması olduğunu söyledi: "Bu sistem ve bu kararlar şeffaf değil. Komisyonda karar tutanaklarını ve notlarını istediğimizde bunlar mevcut değildi, erişilemiyordu. Emirler var ama emirler süreci göstermiyor."

Kaljulaid'e göre Estonya'da parlamenter denetim oldukça zayıf. "Parlamento komisyonlarına, kaç çalışanları olduğuna, denetim yapacak kaynaklarının ne kadar olduğuna bakarsanız, bu neredeyse yok denecek düzeyde. Yetkiler var gibi görünüyor ama bu yetkileri kullanacak yeterli personel yok. Bu durum, başsavcılıkta sadece başsavcı ve belki bir yardımcısı olsa ve tüm ceza davalarını onların yürütmesi gerekse yaşanacak duruma benziyor; bu imkânsız," diye açıkladı.

Kaljulaid sözlerini şöyle sürdürdü: "Bir ihale yapıldığında, sözleşmeler imzalandığında ve bu, Riigikogu kararlarıyla toplanıp Savunma Bakanlığı'na tahsis edilen vergi mükelleflerinin parasıyla yapıldığında, elbette Riigikogu üyelerinin tüm bu koşulları inceleme hakkı olmalı."

Savunma Komisyonu üyelerinin ellerinin kısa kaldığı tek konu mühimmat ihalesi değil. Kiili, Mayıs ayında Õhtuleht gazetesinin yazdığı bir olaya dikkat çekti: Savunma Yatırımları Merkezi'nin 400 milyon euroluk bir çerçeve sözleşmeyi, havadan gelen saldırı mühimmatı tedariki için neredeyse "raf şirketi" denebilecek bir firmayla imzalaması. Riigikogu üyeleri açıklama istedi ancak bugüne kadar tatmin edici bir yanıt alamadı.

Kiili olayı şöyle anlattı: "Kasım ayında 1000 euroluk sermayeli bir şirket kuruluyor. Şirketin sahibi Türkiye vatandaşı. Şirketin cirosu yok, çalışanı yok. Her sıradan raf şirketi gibi, bunda tek başına bir sorun olmayabilir. Ocak ayında, son iş gününde, RKIK'nin genel müdür vekili bu şirketle toplam hacmi 400 milyon euro olan çerçeve sözleşmeyi imzalıyor. En hafif tabirle bu orantısız. 4 bin euro ya da 400 bin euro olsaydı bile bizim için alarm zili olurdu."

Bilindiği kadarıyla bu çerçeve sözleşme yürürlüğe girmedi ve şirkete para aktarılmadı. Şirketin Türk sahibi Õhtuleht'e, gerekli tüm belgeleri sunduğu ve katılım ile yeterlilik koşullarını yerine getirdiği için çerçeve sözleşmeye hak kazandığını söyledi.

Ancak Kiili'ye göre işler yolunda gitse bile endişeli milletvekilleri neredeyse yarım yıldır tatmin edici açıklama alamıyor. "Yanıt alamadık; öz sorulara bürokratik, hiçbir şey söylemeyen yanıtlar aldık. Gelen yanıt, Savunma Bakanlığı'nın sözleşmeleri inanç temelinde imzalamadığı yönündeydi. Biz zaten iyi niyetle mi yaptınız diye değil, hangi temelde yaptınız diye sorduk," dedi.

Bilgi açlığı çeken komisyon üyeleri, halihazırda yapılan düzenlemelere eleştirel yaklaşıyor. Savunma Bakanı olan Martin Herem'in birçok mevcut kararın alındığı dönemde Savunma Kuvvetleri Komutanı olduğunu hatırlatıyorlar. Herem'in daha hızlı karar alınması yönündeki açıklamalarının, bir süre sonra yine şüpheli firmalarla anlaşmalar yapıldığının ortaya çıkması riskini taşıdığını düşünüyorlar.

Kaljulaid, "Temponun daha da artması ve bu kuruma daha fazla baskı yapılması durumunda, önce en azından 70 milyon euronun Hindistan'a aktarılması gibi hataları önleyecek sistemsel değişikliklerin yapılması gerektiği bence çok önemli," dedi.