Riigikogu RAB'ın kaybettiği yetkilerini geri verdi

Estonya parlamentosu Riigikogu, Kara Para Aklamayla Mücadele Bürosu'nun (Rahapesu andmebüroo – RAB) banka bilgilerine erişimini yeniden düzenleyen yasa değişikliklerini kabul etti. Yeni düzenleme, RAB ile Vergi ve Gümrük Dairesi'nin (Maksu- ja tolliamet – MAT) icra kaydı (täitmisregister) üzerinden banka bilgisi talep etme yetkisini daha ayrıntılı tanımlıyor ve kişilerin banka bilgilerinin korunması için daha net sınırlar ile denetim mekanizmaları getiriyor.

RAB, yaklaşık bir yılı aşkın süredir icra kaydı üzerinden banka bilgisi talep etme imkânından yoksundu. Maliye Bakanı Jürgen Ligi, değişikliklerin parlamentosan geçmesinin ardından RAB ile MAT'nin icra kaydına erişiminin yeniden sağlanmasını büyük bir rahatlama olarak nitelendirdi.

Ligi, icra kaydı kullanımındaki kesintinin çok uzun ve Adalet Şansölyesi'nin (õiguskantsler) uyarılarına orantısız bir tepki olduğunu söyledi. Sınırsız ve amaçsız banka hesabı sorgulamasının hiçbir zaman söz konusu olmadığını, kurumların banka hesaplarına doğrudan erişiminin de bulunmadığını belirten Ligi, RAB ve MAT'nin daha önce de yalnızca gerekçeli durumlarda sorgu yapabildiğini ifade etti.

Erişim neden durdurulmuştu?

Adalet ve Dijitalleşme Bakanı Liisa Pakosta, RAB'ın icra kaydına erişim hakkını geçen yaz durdurmuştu. Adalet Şansölyesi ofisinin denetimi sırasında, RAB'ın kişilerin veya şirketlerin banka hesap dökümlerine uygun yasal dayanak ya da hesap sahibinin izni olmadan erişebildiği tespit edilmişti.

Dönemin Adalet Şansölyesi Ülle Madise, banka hesap dökümlerinin çok sayıda kişisel bilgi içerdiğine dikkat çekmişti. Madise'ye göre devletin bir kuruma, örneğin RAB'a bu tür bilgilere erişim hakkı verecekse bunu Riigikogu'nun kararlaştırması ve karar öncesinde düzgün bir analiz yapılması gerekiyor. Madise bugün cumhurbaşkanı olarak yasa değişikliklerini ya ilan etmek ya da Riigikogu'ya geri göndermek durumunda. Yasa henüz ilan edilmediği için RAB'ın icra kaydını kullanma yetkisinin şimdiden geri verildiği söylenemiyor.

RAB, değişikliklerin Adalet Şansölyesi'nin işaret ettiği tüm eksiklikleri giderip gidermediğini değerlendirmek istemedi. RAB iletişim uzmanı Indra Suvi, ERR'e yaptığı açıklamada bunun öncelikle yasa koyucunun ve Adalet Şansölyesi'nin değerlendireceği bir konu olduğunu, yasa kabul etmenin yasa koyucunun yetkisinde bulunduğunu söyledi.

Suvi, RAB'ın suçla mücadele ile temel haklar arasındaki dengeyi bulma konusundaki toplumsal tartışmayı önemsediğini belirtti. Suç faaliyetlerinin sürekli geliştiğini hatırlatan Suvi, RAB'ın toplumun refahı adına bu mücadelede yeterli araçlara sahip olmasının önemli olduğunu ekledi. RAB Başkanı Matis Mäeker de daha önce ERR'e, kurumun icra kaydı kullanma hakkını kaybetmesiyle zor durumda kaldığını söylemişti.

Yerinde denetim yetkisi de geri geliyor

Maliye Bakanlığı'na göre değişikliklerle RAB, banka hesap dökümünü yalnızca belirli bir soruşturma için gereken kapsamda ve gerekli bilgilerin başka yolla elde edilmesinin mümkün olmadığı durumlarda talep edebilecek. Sorgular kayıt altına alınacak, bunların gerekliliği ve yasal dayanağı belgelenecek, gerekçeleri sonradan denetlenebilecek. Banka hesap dökümlerine ilişkin sorguları Veri Koruma Denetimi (Andmekaitse inspektsioon) da düzenli olarak denetleyecek.

RAB'ın geri kazanacağı bir başka yetki de örneğin bir banka şubesine giderek kara para aklama kurallarına gerçekten uyulup uyulmadığını yerinde denetleme hakkı. Kurum bu hakkını ocak ayında Estonya Yüksek Mahkemesi'nin (Riigikohus) kararıyla kaybetmişti. Mäeker, bu yetki yokken bankalara ve kumar işletmelerine e-posta gönderilerek kara para aklamayı engelleme sistemlerinin çalıştığından emin olunup olunmadığının sorulduğunu belirtmişti.

Yasa değişiklikleri kişilerin bilgilendirilmesine ilişkin kuralları da netleştiriyor. RAB, normalde banka hesap dökümünün alındığına dair kişiyi dört yıl geçtikten sonra bilgilendirecek. Bilgilendirme örneğin bir suçun ortaya çıkarılmasını ya da önlenmesini zarara uğratabilecekse, gerekçeli durumlarda bu süre en fazla iki yıl daha ertelenebilecek.

Estonya Sayıştayı (Riigikontroll) ise halihazırda RAB'ın devlet veri tabanlarına yapılan veri sorguları üzerinde yeterli ve işleyen denetim önlemleri uygulayıp uygulamadığını değerlendirmek amacıyla bir denetim yürütüyor. Denetim raporunun 2027'nin üçüncü çeyreğinde tamamlanması planlanıyor.