Psikolog: İş yerinde gizli şiddetle yüzleşmek gerekli

Klinik psikolog Airiin Demir, ERR'in Eeter portalına verdiği mülakatta çalışma ortamlarında çok sayıda gizli şiddet biçiminin bulunduğunu ve bunlarla yüzleşilmesi gerektiğini belirtti. Demir, zihinsel şiddet uygulayan kişi karşısında kontrolün elde tutulabileceğini vurguladı. Psikolog ayrıca gençlerin okulda kendini güvende hissetmemesinin okul sevincini azalttığını, şiddete eğilimli gençlerdeki davranış sorunlarının ise yeterince erken fark edilmediğini ifade etti.

Eğitimde başarı baskısı ve aşırı müfredat

Verbal ve fiziksel saldırganlıkla baş etmeyi öğreten Verge metodunun ülkeye getiricisi ve eğitmeni olan Demir, yirmi yılı aşkın klinik psikologluk deneyiminde hem şiddete eğilimli gençlerle hem de yetişkinlerle çalıştı. Onu özellikle eğitim konuları ilgilendiriyor; çünkü ona göre güvensiz okul sistemi birçok gencin ruhsal sorununun kaynağı.

Demir, eğitim alanındaki aşırı başarı kültürünün kaygı verici olduğunu söylüyor. PISA sonuçlarıyla övünüldüğünü ancak Estonya gençlerinde okul sevinci göstergesinin bu araştırmada en çok düştüğünün gözden kaçırıldığını belirtiyor. Ona göre sevinç ile güvenlik birbiriyle bağlantılı olduğundan gençler büyük olasılıkla okulda kendini güvensiz hissediyor. Bunun başlıca nedenlerinden biri çocuklara konulan aşırı yüksek beklentiler.

Demir'e göre Estonya okul sisteminin müfredatı açıkça şişirilmiş durumda. Finlandiya'da lise bitirmek için 75 dersin geçilmesi gerektiğini, Estonya'da ise bu sayının 96 olduğunu hatırlatıyor. Finlandiya eğitiminin de çok iyi olduğunu ve okulla ilgili refah ile sevinç göstergelerinin yüksek olduğunu vurguluyor. Ona göre önemli olan geçilen ders sayısı değil, derinlik; ancak bu anlayış Estonya toplumunda henüz yerleşmemiş. Aşırı yoğun program hem öğrencileri hem öğretmenleri tüketiyor.

Okulda duygusal güvenlik ve akran grupları

Demir, okulda gençlerin duygusal güvenliğini oluşturmanın bilinçli bir yaklaşım gerektirdiğini söylüyor. Yoğun ders yükünün yanı sıra zorbalık, zihinsel şiddet ve öğretmenlerle yaşanan güç ilişkiler gibi gizli sorunlarla okul ortamında etkili biçimde baş edilemediğini belirtiyor.

Ona göre okullarda sınıfın bir grup olarak çalıştırılması çoğu zaman bilinçli bir görev olarak görülmüyor, işler tesadüfe bırakılıyor. Temel okulda bir genç bu grupla dokuz yıl birlikte oluyor; bu, bilinçli biçimde ele alınması gereken büyük bir kaynak. Bazı gençler arkadaş olurken bazıları dışarıda kalıyor ve sorunlar buradan başlıyor.

Demir, sınıf içinde kliklerin özellikle kızları etkilediğini söylüyor. Aidiyet ihtiyacı evrimsel olarak önemli olduğundan gruplar güvenlik oluşturmak için kuruluyor ve bu gruplar değiştiğinde büyük dramlar yaşanıyor, bu da sınıf iklimini bozuyor. Ona göre bir yandan öğrenciye bireysel bakış, diğer yandan "biz" duygusu ve güvenli bir birliktelik bilinci gerekiyor.

Şiddete eğilimli gençler ve önleyici çalışma

Demir on yıl boyunca Norveç'te davranış bozukluğu olan gençlerle çalıştı ve şiddete eğilimli gençlere günün her saati destek sunulan bir hizmetin kurulmasına yardımcı oldu.

Estonya'da yakın zamanda yapılan bir araştırma gençlerde suç oranının düşüş eğiliminde olduğunu ortaya koydu. Demir, on yıl önce 14-17 yaş grubunda 45 bin genç bulunduğunu, bu yaş aralığının gençlerin suç işlediği temel dönem olduğunu; bugün aynı grupta 65 bin genç olduğunu ancak gençlik çalışanı ve çocuk koruma çalışanı sayısının artmadığını belirtiyor. Ona göre sorunları olabildiğince erken fark edecek insanlar yok. Suç davranışı bir gecede ortaya çıkmıyor; bugün ağır bir şiddet eylemi gerçekleştiren genç, olumsuz davranışlarıyla ilkokuldan itibaren bir biçimde görünür olmuş durumda.

Aynı araştırmada yılda yüzlerce ciddi şiddet olayı yaşandığı ancak bunları az sayıda belirli gencin gerçekleştirdiği belirtiliyor. Demir, bu gençlerle ilgilenildiğini ancak sıradan vatandaşın bunu bilmediğini, bu nedenle "neden bu gençlere bir şey yapılmıyor" diye büyük bir öfke oluştuğunu söylüyor. Sistemde davranış bozukluğu olan çocukların erken fark edilmesini engelleyen bir boşluk olduğunu kabul ediyor.

İş yerinde zihinsel şiddet ve kontrollü tepki

Demir 12 yıl önce çatışmaların, fiziksel ve sözlü saldırganlığın önlenmesi ve çözülmesi üzerine çalışan Verge eğitim merkezini kurdu. Danışmanlığa başladıklarında ağırlıklı olarak çalışan ile müşteri arasındaki fiziksel şiddetle ilgilendiklerini, son beş-altı yılda ise en büyük çalışma alanlarının zihinsel ve sözlü şiddet ile giderek artan ölçüde kurum içi şiddet olduğunu aktarıyor.

Ona göre iş ortamlarında çok sayıda gizli zihinsel şiddet var. Örneğin beden diliyle göz devirme, gerekli bilgi akışının dışında bırakma, doğum günü pastasına çağırmama gibi davranışlar bir kez olduğunda zihinsel şiddet sayılmaz; ancak tekrarlandığında kesinlikle sayılır. Beden diliyle ifade edilen zihinsel şiddet en yaygın biçim ve her şey ondan başlıyor; ancak kanıtlanması da en zor olanı, çünkü çoğu zaman ardından karşı saldırı geliyor.

Demir, en büyük sorunun kişinin kendi davranışının sorumluluğunu almaması olduğunu söylüyor. Herkesin hata yapabileceğini, önemli olanın hatayı kabul edip özür dilemek olduğunu belirtiyor; bunun yapılmadığında ilişkinin güç mücadelesine dönüştüğünü ifade ediyor.

Ona göre en önemli adım, iletişim sırasında oluşan duyguları fark etmek. Sürekli suçluluk hissettiren, istediğini elde etmek için korkutan birinin varlığı manipülasyon anlamına geliyor. İlk adım duyguları fark etmek, kendini suçlamamak; ama duyguyla baş etmek tek başına durumu çözmez çünkü aynı kişi bir sonraki sefer yine aynı şekilde davranır. İkinci adım, o kişiye ne hissettiğini söylemek; meydan okurcasına değil, sakin biçimde hislerini tanımlamak. Zihinsel şiddeti tekrarlayan biriyle karşılaşıldığında kişinin her şeyi inkâr edebileceği ya da yeniden saldırabileceği gerçeğine hazırlıklı olunması ve kişinin kendi duygusunda kararlı kalması gerekiyor; çünkü duygular asla yanlış değildir.

Demir, şiddete şiddetle karşılık vermenin sorunu büyüttüğünü vurguluyor. Çatışma anında tarafların birbirine karşı savunmaya geçmesinin güç mücadelesini derinleştirdiğini, geçmişteki tartışmaların da konuya dahil edilmesinin durumu içinden çıkılmaz hale getirdiğini belirtiyor. Ona göre kontrol, saldırganlığa kapılmayanın elinde; çünkü karşı taraf tahrik etse bile aynı tonda yanıt vermemek kişiyi durumun yöneticisi yapıyor ve gerilimin düşmesine yardımcı oluyor.