Estonya'da sivil toplum kuruluşları AB fonunu kaybetme endişesinde

Estonya Sivil Toplum Kuruluşları Birliği (Vabaühenduste Liit), Avrupa Birliği'nin 2028-2034 bütçe döneminde sivil toplum alanına ayrılan fonun, ilk öneriye kıyasla yarıdan fazla azaltılabileceği endişesini dile getirdi. Birlik, konuyu hükümete taşıyarak söz konusu kesintinin yeniden değerlendirilmesini istedi.

Birliğe göre Estonya Maliye Bakanlığı, sivil toplum alanı için öngörülen AB desteğini ilk öneriye göre yüzde 50'den fazla düşürmeyi teklif etti. Birlik, şu anda tartışılan bütçe dağılımının nihai bir belge olmadığını, ancak bundan sonraki müzakere ve uygulama adımlarının çerçevesini belirlediğini vurguladı.

Birlik açıklamasında, fon kesintisinin ihtiyaçları ortadan kaldırmayacağını, sadece çözümü erteleyerek devlete daha pahalıya mal olabileceğini belirtti.

Bakanlık: Mevcut fon kesilmiyor

Estonya hükümeti 15 Eylül'de ulusal planın önceliklerini ve sektörel dağılımını ilk kez onayladı. Ayrıntılı uygulama planının daha sonra hazırlanması ve Ekim 2027'de Avrupa Komisyonu'na sunulması planlanıyor. Ancak Eylül'de kabul edilen dağılımın, sonraki çalışmalar için maddi ve mali çerçeveyi oluşturduğu ifade ediliyor.

Birlik, hükümete kesintinin gözden geçirilmesi ve sivil toplum alanına ayrılan fonun mevcut haliyle onaylanmaması çağrısında bulundu. Ayrıca toplu dağılım tablosunun kamuoyuna açıklanmasını talep etti.

Maliye Bakanlığı Bütçe Politikası Genel Müdür Yardımcısı Sven Kirsipuu, birliğe verdiği yanıtta, ilk başvuruda istenen tutarın daha düşük finanse edilmesinin mevcut fonun kesilmesi anlamına gelmediğini söyledi. Bakanlıkların toplam 11,4 milyar euroluk fon talebine karşılık, bu aşamada yalnızca yaklaşık 5,5 milyar euroluk AB desteğinin planlanabildiğini belirtti.

Kirsipuu, sunulan taleplerin önceliklerin belirlenmesine girdi oluşturduğunu ve hâlihazırda kararlaştırılmış veya mevcut bir fonu temsil etmediğini kaydetti. Bu nedenle talep edilen tutarlarla dağılım önerisindeki tutarlar arasındaki farkın mevcut fonun kesintisi olarak görülemeyeceğini ifade etti.

AB'nin 2028-2034 çok yıllı mali çerçevesinin büyüklüğü ve koşulları üzerindeki müzakerelerin AB düzeyinde hâlâ sürdüğünü hatırlatan Kirsipuu, Estonya'nın destek zarfının büyüklüğünün ve kullanım koşullarının henüz kesinleşmediğini belirtti. Estonya'nın hedefinin 2027 yılı içinde ulusal planın içeriğinde Avrupa Komisyonu ile anlaşmaya varmak olduğunu, böylece yeni dönem desteklerinin 2028 başında uygulanmaya başlanabileceğini ekledi.

Kirsipuu, sivil topluma yönelik AB fonunun tek bir bütçe satırı üzerinden değerlendirilemeyeceğini, sivil toplum kuruluşlarının sosyal, sağlık, eğitim, gençlik, kültür, çevre ve iç güvenlik gibi alanlarda da fon alıcısı, ortak veya uygulayıcı olabileceğini vurguladı.

Birlik: Etki analizi eksik

Sivil Toplum Kuruluşları Birliği Savunuculuk Yöneticisi Marcus Ehasoo, birliğin asıl endişesinin belirli bir kuruluşun ne kadar fon alacağı değil, yeni dönem fon çerçevesinin sivil toplumun temsil ettiği alanlarda devletle iş birliği yapma kapasitesini koruyup koruyamayacağı olduğunu söyledi. Son yıllarda devlet bütçesinden sivil topluma ayrılan desteğin azaldığını belirten Ehasoo, bir alanda ne devlet bütçesinden ne de AB fonlarından yeterli kaynak kalmazsa gerekli faaliyetin veya yerleşik kapasitenin tamamen kaybolabileceğini, bunun telafisinin topluma daha pahalıya mal olabileceğini ifade etti.

Ehasoo, Maliye Bakanlığı'nın mevcut dağılım önerisinden belirli bir kuruluşun ne kadar fon alacağının ya da kaybedeceğinin hesaplanamayacağı konusunda haklı olduğunu, ancak bunun seçilen fon çerçevesinin sivil toplumun bir bütün olarak kapasitesi ve farklı politika alanlarındaki devlet-sivil toplum ortaklığı üzerindeki etkisi sorusunu ortadan kaldırmadığını belirtti. Açıklanan materyallerde böyle bir etki analizine rastlamadıklarını ekledi.

Ehasoo, örnek olarak mevcut dönemde "Sidusa Eesti" (Uyumlu Estonya) programı kapsamında sivil toplum ile uyum ve uyumlaşma hedefleriyle ilişkilendirilebilen 45,3 milyon euroluk AB fonu bulunduğunu, yeni dağılım önerisinde ise "Uyumlu toplum, sivil toplum ve demokratik katılım" için 20 milyon euro öngörüldüğünü söyledi. Yeni dönem fon yapısının mevcut olandan farklı olduğunu ve bazı uyum faaliyetlerinin ileride ayrı göç ve entegrasyon fonu altında yer alabileceğini, bu nedenle bu rakamların birebir karşılaştırılamayacağını açıkladı. Yine de kamuya açık materyallerden diğer bütçe satırlarındaki fonun ne kadarının mevcut faaliyetleri sürdüreceğinin netleşmediğini, bu nedenle hâlâ kısmen kör noktalarla hareket ettiklerini ve "Sidusa Eesti" hedeflerinin yerine getirilmesi için öncekiyle karşılaştırılabilir imkânların korunacağından emin olamadıklarını sözlerine ekledi.

Ehasoo, birliğin Maliye Bakanlığı'na bilgi talebi gönderdiğini, bunun amacının kamuoyunun ve sektör ortaklarının dağılım önerisini ve dayanaklarını, seçenekler henüz siyasi olarak açıkken görebilmesi olduğunu belirtti. Maliye Bakanlığı'nın, Estonya'nın dış ilişkilerine ve müzakere pozisyonuna olası zarar gerekçesiyle materyalleri paylaşmayı reddettiğini, materyallerin ancak hükümet dağılımı müzakere yetkisi olarak onayladıktan sonra açıklandığını söyledi.

Ehasoo, karar verildikten sonra belgelerin açıklanmasının karardan önceki anlamlı katılımın yerini tutmadığını savundu. Katılımın, ilgili tarafların seçenekleri hâlâ etkileyebileceği bir dönemde karar için önemli bilgilere sahip olmasını gerektirdiğini ifade etti.

Birlik, Maliye Bakanlığı'nın dağılım önerisi materyallerini açıklamayı reddetmesinin Kamu Bilgi Yasası kapsamında haklı olup olmadığına dair Veri Koruma Denetim Kurumu'ndan görüş istedi.