Müze uzmanı: Sergiyi başkasının gözüyle okumak

Estonya Sağlık Müzesi (Eesti Tervisemuuseum) eğitim ve deneyim ekibi şefi Grete Rohi, müze ziyaretlerinde sergileri kendi başına gezmek yerine bir küratörün, sanatçının ya da müze eğitmeninin gözünden bakmanın deneyimi nasıl değiştirdiğini anlattı. Rohi, son dönemde dört farklı müze ziyaretinde bu yöntemin etkisini açıkça gördüğünü belirtti.

Rohi'ye göre müzede ziyaretçi kendi temposunda ilerleyebilir; ilgisini çeken bir metni okuyabilir, bir nesnenin önünde dakikalarca kalabilir ya da bir salonu neredeyse hiç durmadan geçebilir. Bu özgürlüğü sevdiğini ifade eden Rohi, her ziyaretin uzun ve kapsamlı olması ya da mutlaka rehberle yapılması gerekmediğini vurguladı. Bazen on beş dakikanın, tek bir odanın, tek bir nesnenin ya da tek bir hikâyenin yeterli olabileceğini söyledi. Ancak bazen de bir başkasının ne gördüğünü göstermesine izin vermenin değerli olduğunu ekledi.

Müzenin temel odağının sergi olduğunu hatırlatan Rohi, bir sergiye tek başına bakılabileceği gibi küratör, sanatçı, müze pedagogu veya başka bir müze çalışanının gözünden de bakılabileceğini yazdı. Herkesin farklı bir ayrıntıyı fark ettiğini belirten Rohi, serginin kendisinin değişmediğini ama ziyaretçinin bakışının değişebileceğini ifade etti.

Dört farklı deneyim

Rohi, bu yaklaşımı son dönemde yaşadığı dört farklı müze ziyaretiyle örneklendirdi. Çalıştığı kurumdaki yaşlanma temalı “Hüvasti, noorus!” (Hoşça kal, gençlik!) sergisini daha önce görmüş olsa da küratör Ülle Kase’nin rehberli turunda serginin arkasındaki kararları daha iyi kavradığını anlattı. Rohi, küratör turunun serginin arka kapısından içeri girmek gibi olduğunu, ziyaretçinin artık yalnızca sonucu değil, arkasındaki seçimleri ve tereddütleri de gördüğünü belirtti.

Holdre Kalesi’ndeki Estonya Ulusal Piyano Müzesi’nde (Eesti Rahvuslik Klaverimuuseum) ise yalnızca piyanoları görmenin kendisini uzun süre tutmayacağını, ancak müze ev sahibi Anne’nin anlattığı hikâyelerle piyanoların müzeye gelişi, kalenin restorasyonu ve tarihi piyanoların korunmasının ne anlama geldiğini dinleyince bir hafta orada çalışmak istediğini fark ettiğini yazdı.

Kumu Sanat Müzesi’ndeki Kristi Kongi sergisi “Kromaatiline triiv” (Kromatik Sürüklenme) için bilinçli bir deneme yaptığını aktaran Rohi, önce sergiyi kendi başına gezdiğini, ardından bir müze çalışanıyla 15 dakikalık kısa bir tura katıldığını anlattı. İlk turda yalnızca renkleri, mekânı, bazı metinleri ve merdivenleri gördüğünü; kısa turda ise renklerin anı ve duygu olarak anlamını, sergi salonundaki merdivenlerin ziyaretçiler tarafından hareket ettirilebildiğini ve dinlenme odasının rengi üzerine uzun tartışmalar yapıldığını öğrendiğini belirtti. Rohi, 15 dakikalık turun sergiyi “açıklayıp bitirmediğini” ve bunun gerekmediğini vurguladı.

Võrumaa Müzesi’nde Urmas Lüüs’ün sergisinde Karl Pärsimäe’nin bir tablosunun arka yüzünün sergilendiğini hatırlatan Rohi, müze müdürünün turu olmadan bunu “okuyamayacağını” itiraf etti. Bu deneyimi son dönemin en ilginç sergi deneyimlerinden biri olarak nitelendirdi ve bunu büyük ölçüde aracılığa borçlu olduğunu söyledi.

Rohi, bir başkasının açıklamalarının ziyaretçiye ne görmesi ya da ne düşünmesi gerektiğini dayatmak zorunda olmadığını belirtti. Rehberin dikkat çekmediği bir ayrıntıya işaret edebileceğini, duvara sığmayan bir hikâye anlatabileceğini ve bunun için mutlaka bir saatlik tura gerek olmadığını, bazen 15 dakikanın yettiğini yazdı. Rohi’ye göre sergiyi izlemenin tek bir doğru yolu yok; küratör kendi deneyimini ve seçimlerini, konservatör nesnelerin teknik ve tarihsel arka planını, müze müdürü ise başka bir şeyi paylaşabilir. Sonunda ziyaretçi, müze ziyaretinden ne alıp götüreceğine kendisi karar veriyor.