Müze derneği Estonya Ulusal Müzesi'nin siyasallaşmasına karşı uyardı

Estonya'daki müze ve hafıza kurumları, Estonya Ulusal Müzesi'nin (ERM) kamu hukuku kurumu yapılmasını destekliyor. Ancak sektör temsilcileri, Kültür Bakanlığı'nın hazırladığı yasa taslağındaki yönetişim modeline yönelik ciddi çekincelerini dile getiriyor. Estonya Müze Derneği, Estonya Müzeler Birliği ve ICOM Estonya Ulusal Komitesi'nin ortak tutumuna göre, taslak iki temel sorun içeriyor: müzenin denetim kurulunun atanma usulü ve uzun vadeli finansman modeli.

Denetim kurulunda atama usulü eleştirisi

Taslağa göre kültür bakanı, denetim kurulu üyelerinin çoğunluğunu tek başına ve kamuya açık bir seçim süreci olmadan atayabilecek. Estonya Müze Derneği başkanı Anu Viltrop, kurulda geniş temsil ve şeffaflık görmek istediklerini belirtiyor. Viltrop'a göre yürütme erkinin kurul üyelerinin çoğunluğunu kendi başına belirlemesi, böyle prestijli bir kurumun yönetiminin günlük siyasetten uzak kalacağına dair güven vermiyor.

Viltrop, tamamen siyasetten arınmış bir yönetimin mümkün olmadığını kabul etmekle birlikte, müzenin yönetiminin siyasi dalgalardan yoğun biçimde etkilenme riskinin gerçek olduğunu vurguluyor. Ona göre müzenin sorumluluklarını yerine getirebilmesi için gerçekten bağımsız ve özerk olması şart.

Siyasallaşma endişesinin arkasında somut baskı örnekleri olup olmadığı sorusuna Viltrop, yaklaşımlarının öncelikle önleyici olduğunu söylüyor. Avrupa genelinde demokratik gerileme dahil çok farklı gelişmeler görüldüğünü hatırlatan Viltrop, mevzuatın yalnızca bugünün durumunu değil uzun vadeyi de dikkate alması gerektiğini belirtiyor. Viltrop'a göre şu anda Estonya Ulusal Müzesi'ni gelecekteki olası liberal olmayan gelişmelere karşı koruma fırsatı var.

Sektörden iki alternatif model önerisi

Sektörü temsil eden üç kuruluş, müzenin bağımsızlığını ve yönetimde geniş temsili güvence altına almak için bakanlığa iki alternatif model sundu. İlk modelde yedi kişilik bir denetim kurulu öngörülüyor: iki müze sektörü temsilcisi, Estonya Bilimler Akademisi'nden bir temsilci, Tartu Üniversitesi'nden bir temsilci, kültür bakanının atadığı iki üye ve denetim kurulunun kendi içinden açık, liyakate dayalı bir süreçle seçtiği bir üye.

İkinci modelde ise beş kişilik kurul öngörülüyor: iki müze sektörü temsilcisi, Estonya Bilimler Akademisi'nden bir temsilci ve kültür bakanının atadığı iki üye. Viltrop'a göre her iki model de bakanlığın temsilini ve denetimini sağlarken müzenin yönetiminin yalnızca yürütme erkinin elinde toplanmasını engelliyor.

ERM'in gelecekte Estonya müze sektörünün merkez kuruluşu olması, koruma çalışmalarında sektör çapında sorumluluk üstlenmesi (Kanut ile birlikte) ve araştırmayı teşvik etmesi bekleniyor. Ancak bakanlık ERM'e ek fon ayırmayı planlamıyor. Viltrop, ek finansman sağlanmazsa müzenin mevcut sorumlulukları ile yeni sektör çapındaki görevleri arasında nasıl denge kuracağı sorusunun ortaya çıktığını söylüyor. Bütçe taahhütlerinin tek yılın ötesine uzatılması tartışmalarına atıfta bulunan Viltrop, müze faaliyetlerinin yıllık döngülerden çok daha uzun zaman dilimlerinde işlediğini, araştırma ve koruma çalışmalarının sıklıkla bir yıldan fazla sürdüğünü hatırlatıyor.

Viltrop'a göre ERM'in kamu hukuku kurumuna dönüşmesi yalnızca biçimsel bir değişiklik olmamalı; bu dönüşüm sektör çapında sorumluluklarla birlikte gelmeli ve kuruluşa bu sorumlulukları yerine getirecek araçlar sağlanmalı.

Üç kuruluşun ortak görüşleri önümüzdeki hafta Müze Konseyi toplantısında ele alınacak. Sektör temsilcileri konuları doğrudan kültür bakanıyla görüşmeyi umuyor. Kültür Bakanlığı ERR'e yaptığı açıklamada, Müzeler Yasası taslağına ilişkin geri bildirim süresinin çarşamba günü dolduğunu ve geri bildirimlerin önümüzdeki haftalarda değerlendirileceğini belirtti. Mevcut takvime göre yasa gelecek yıl 1 Nisan'da yürürlüğe girecek ve ERM o tarihte kamu hukuku tüzel kişiliği statüsü kazanacak. Faaliyet ve sorumlulukların devri dahil tüm geçiş sürecinin 2028'e kadar tamamlanması bekleniyor.