Muhalefetten Başbakan'a mühimmat alımı soruları

Estonya'da muhalefet partileri, ülkedeki mühimmat alım skandalına ilişkin Başbakan Kristen Michal'a açık mektup gönderdi. Partiler mektupta, alım sözleşmeleriyle ilgili önemli soruların yanıtsız kaldığını belirterek hükümetten kapsamlı yanıt talep etti. ERR News, mektubun tam metnini yayımladı.

Mektuba göre mühimmat alım sözleşmeleri çevresindeki skandal, gerekli özenin gösterilmemesi ve yolsuzluk riskleri konusunda temel soruları gündeme getirdi. Kamuoyu önünde olayla ilgili gerçek dışı beyanlar ve çarpıtmalar ortaya çıktı; işlemlere ilişkin kilit belgelerin bulunamadığı iddiaları da gündeme geldi. Mevcut belgelerin, kamuoyunun yanıltıldığını doğruladığı öne sürüldü.

Muhalefet, medyanın çıkar çatışmasını açıkça ortaya koyduğunu ancak bir dizi önemli sorunun hâlâ yanıtsız olduğunu belirtti. Başbakan'ın üst düzey yetkililerle görüştüğünü ve onlardan yanıt aldığını söylediğini hatırlatan partiler, "Artık sizden somut yanıtlar bekliyoruz" ifadesini kullandı.

Mektuptaki başlıca sorular

Muhalefetin soruları arasında Savunma Bakanı'nın Datasel ile ilgili sorunları Başbakan'a ne zaman bildirdiği, savcılık ve polisin başlattığı ceza soruşturması hakkında Başbakan'ın ne zaman bilgilendirildiği ve bu bilgilerin neden kamuoyundan saklandığı yer aldı.

Mektupta ayrıca Savunma Bakanı'nın ARCA fabrikasından mühimmat alımı fikrini Şubat 2025'te hükümete nasıl sunduğu ve Jaanus Rahumägi'ye ait bir şirketin de işlemde mali çıkarı olduğunun ne zaman öğrenildiği soruldu. Başbakan'ın Rahumägi ile savunma alımları konusunda görüşüp görüşmediği de sorular arasında.

Savunma Bakanı'nın medyaya, 91 milyon avro değerindeki işlemleri tamamlamanın Estonya'yı ARCA nezdinde fabrika kurulumu açısından olumlu gösterdiğini söylediği hatırlatıldı. Rheinmetall ve BAE Systems'in, devletin satın alma taahhüdü vermemesi nedeniyle fabrika kurma planlarından vazgeçtiği belirtilerek, hükümetin neden bu şirketlere benzer şekilde "Estonya'yı olumlu göstermediği" soruldu.

Kiviõli'de kurulacak fabrikanın inşaatının nasıl ilerlediği, vaat edilen 300 milyon avroluk yatırımın ve 1.000 işin ne zaman gerçekleşeceği de soruldu. Yeni bilgiler ışığında Kiviõli mühimmat fabrikası kararının gözden geçirilip geçirilmeyeceği de gündeme getirildi. Muhalefet, hükümetin ARCA kararında fabrika kurma niyetinin hiç olmadığı ve bunun yalnızca Savunma Bakanı'nın çıkar çatışması içindeki işlemleri için idari örtü olduğu ihtimalini sordu.

Mektupta Savunma Bakanı'nın Başbakan'ın ARCA fabrikasından hızlı teslimat istediğini defalarca söylediği belirtilerek, bunun Başbakan'ın baskısıyla mı yoksa Bakan'ın kendi inisiyatifiyle mi yapıldığı soruldu. ARCA'nın sahibinin yolsuzluktan mahkûm olduğu hatırlatılarak, Başbakan'ın yolsuzluk ve itibar risklerini azaltmak için Savunma Bakanı'ndan hangi güvenceleri istediği soruldu.

Jaanus Rahumägi'nin uzun süredir Reform Partisi üyesi ve destekçisi olduğu, işlemlerin belirgin bir çıkar çatışmasını ortaya çıkardığı vurgulandı. Başbakan'ın Savunma Bakanı'nın bu iş bağlantılarını kurmasını engellemek için hangi adımları attığı soruldu. Rahumägi'nin Reform Partisi'nin savunma ve güvenlik politikası ağında görece doğrudan bir role sahip olduğu; örneğin 2025 hükümet koalisyonu istişarelerinde ESC Global Security temsilcisi olarak iç güvenlik ve kamu güvenliği tartışmalarına katıldığı belirtildi. Hangi pozisyonları savunduğu soruldu.

Datasel'in mühimmat teklifine aracılık etmeye çalışan Oculus Strategic Solutions ile Savunma Bakanı'nın nasıl temas kurduğu ve bu temasın Rahumägi aracılığıyla kurulmadığının güvenle söylenip söylenemeyeceği soruldu. Savunma Bakanı'nın Datasel işlemlerinde Yunan şirketi Nordeto'yu aracı olarak neden ısrar ettiği ve şirketle nasıl temas kurduğu da sorular arasında.

Medya haberlerine göre Savunma Bakanı'nın işlemleri bir Signal grubu ve kişisel e-posta hesabı üzerinden yönlendirdiği belirtilerek, Başbakan'ın bu görüşmelerin içeriğini parlamento komisyonlarına sunmak için yetkisini kullanıp kullanmayacağı soruldu. Estonya Savunma Yatırımları Merkezi'nin (RKIK) riskler nedeniyle işlemlerin sonlandırılmasını değerlendirmeyi önerdiği, ancak Datasel'e ödemelerin sürdüğü belirtildi. RKIK'nin en az iki kez yazılı öneride bulunduğu öne sürüldü.

RKIK'in önceki direktörünün 2025 yazında görevden ayrıldığı, Hükümet Ofisi'nin denetlediği üst düzey kamu atamaları komitesinin Elmar Vaher'i yeni direktör olarak atamak için altı aydan fazla zaman harcadığı hatırlatıldı. Sürecin neden geciktirildiği ve Vaher'in atanmasının savunma alımlarını yavaşlatma riskinden neden daha önemli görüldüğü soruldu.

Muhalefet, Başbakan'dan yakın zamanda yanıt beklediğini belirterek, savunma sektöründeki mali konular için parlamentoda bir soruşturma komisyonu kurulmasının engellenmemesi çağrısı yaptı.