Modern dans neden önemli? Estonyalı eleştirmen yanıtlıyor

ERR'nin "Miks tants?" (Neden Dans?) başlıklı yazı dizisinin ikinci bölümünde dans eleştirmeni Ilo Tuule Rajand, çağdaş dansın neden değerli bir sanat formu olduğunu ve halkın dansa dair önyargılarını ele alıyor. Rajand, dansın insan deneyimini en doğrudan yansıtan sanat dalı olduğunu belirtiyor.

Dansa yönelik önyargılar

Rajand, bir dans eleştirisinin altına yapılan anonim bir yorumu paylaşıyor. Yorumda, "Devlet neden bu tür saçmalıkları destekliyor? Dans sayesinde doktora almak garip. Neden örgü sayesinde alınmıyor? Annem en iyi örgücüdür" deniliyor. Eleştirmen, bu tür yorumları ciddiye almadığını ancak dansın değerini anlatmak için iyi bir fırsat olduğunu söylüyor. Teknik olarak doktoranın örgüyle de alınabileceğine dikkat çeken Rajand, "Doktora, ciddi bir bağlılık ister. Bir insan hayatını dansa adıyorsa, bu güzel; belki bu, yorumu yazanı da dans etmeye teşvik eder" diyor.

Rajand'a göre insanlar genellikle bilinmeyenden korkuyor. Çağdaş dans gösterisine bilet almak, "bilinmeyen bir suya kafa üstü dalmak" gibi görünebilir. Bu belirsizlik, korku ve yabancılaşmayı da beraberinde getiriyor. Kimisi şok edileceğini ya da sıkılacağını düşünüyor. Eleştirmen, bunun sözlü tiyatroya alışkın seyircinin "anlamazsam yanlış anlarım" endişesinden kaynaklandığını ifade ediyor.

Dans, açık bir alan

Rajand, dansın aslında yorumlara açık bir alan olduğunu savunuyor: "Her yorumda olduğu gibi dansta da boşluklar kendi anlamlarımızla doldurduğumuz bir alan var. Dans, seyircide bir şeylerin harekete geçmesini sağlıyor. Bazen kelimelerle anlatılamayan duyguları koreografinin hareketleri tamamlıyor" diyor. Anlaşılmayan kısımlar varsa, seyircinin aynı fikirde olmama hakkı da olduğunu hatırlatıyor.

Sanatın geniş anlamda insan deneyimini farklı mecralarla anlattığını vurgulayan Rajand, "Dans, en doğrudan bizimle ilgilenir. Sorun dansın insanlara hitap edip etmediği değil, asıl sorun dansa yaklaşmaktan çekinen ya da kapıyı nasıl aralayacağını bilmeyen insan sayısının fazlalığı" ifadelerini kullanıyor.

Rajand'a göre dans, temelde harekettir. Duran bir beden bile içten içe devinir; bedenimiz sürekli kaydeder ve tepki verir. Hareketten yola çıkarak ruh hâlimizi değiştirebiliriz. Doktora tezleri giderek dans yoluyla deneyimimizi ya da dünyayı anlamak için yapılıyor; dansın ritüel kökenlerinden teknolojiyle iç içe geçen "dijital insana" kadar geniş bir yelpazede araştırmalar var. Çeşitlilik zihnimizi geliştirir, dans da analitik düşünme yoluyla yenilikçi fikirlere ulaşmak için gereken "yumuşak becerileri" güçlendirir. Dans sanatçısı, tıpkı bir araştırmacı gibi hareketi taklit eder, söker, yeniden kurar ve yorumlar.

Dans gösterilerini izlerken seyircinin bedeninde de bir karşılık bulur; soyut imgeler hayal gücünü genişletir. Bu sayede tiyatrodan daha hafif bir adımla ayrılıp sıradan hayata dönebilir, hatta Viru Keskus kavşağında trafik ışıklarında bekleyen insanların koreografisini fark edebiliriz. Eleştirmen, "Sürekli dans ediyoruz, biri izlemiyor olsa bile" diyerek yazısını tamamlıyor.