Martin Vaino: Cömert bir Estonya daha büyük ve daha güvenli

Estonyalı yazar Martin Vaino, ERR News'de yayımlanan görüş yazısında göçün insan yaşamının her zaman bir parçası olduğunu belirterek Estonya'nın hem ülkeyi terk edenlere hem de ülkeye yerleşmeyi seçenlere açık olması gerektiğini ifade etti.

Vaino, Sovyet işgali sırasında yaklaşık 80 bin kişinin Estonya'dan kaçarak İsveç, ABD, Kanada, Avustralya ve başka ülkelere sığındığını hatırlatıyor. Estonya bağımsızlığını yeniden kazandıktan sonra ise binlerce Estonyalı mülteci olarak değil, kendi isteğiyle yurt dışına gitti. Estonya artık insanların kaçtığı bir ülke olmaktan çıkıp savaş, baskı ya da doğal afetlerden kaçanların sığındığı bir yer haline geldi; ayrıca insanların yalnızca yaşamak istediği bir ülke oldu.

Göç insanlık tarihi kadar eski

Yazıya göre insanlar her zaman göç etti. Taş Devri Avrasya'sındaki avcı-toplayıcı topluluklar bile son derece hareketliydi ve muhtemelen kendi içinde çeşitlilik barındırıyordu. Buna karşılık hareket özgürlüğünü kısıtlamak ve kınamak, özgür olmayan toplumların özelliğidir; Estonya topraklarındaki serflik dönemi ya da Sovyet döneminde kıyı ve adalardaki kapalı sınır bölgeleri buna örnektir.

Vaino, dünyanın farklı yerlerindeki göç geleneklerinin bunun ne kadar olağan olduğunu gösterdiğini belirtiyor. Kuzey Amerika'nın doğusundaki yerli halklarda geliştirilen ortak klan sistemi sayesinde evinden uzaktaki bir kişi, başka bir halkın içinde bile aynı klandan kişiler bulabiliyordu. Ortaçağ ve erken modern dönem Avrupa loncalarında ise farklı ustaların yanında çalışmak ve yer değiştirmek zanaat eğitiminin olağan bir parçasıydı.

Yazıda, insan hareketliliğinin kimlik kaybına yol açtığı iddiasının tarihsel örneklerle çürütülebileceği savunuluyor. Florida'daki Seminole halkı, ABD plantasyonlarından kaçan birçok köleleştirilmiş kişiye sığınak sağlamış; yüzyıllar süren sömürge şiddeti, zorla yerinden edilme ve asimilasyon politikalarına rağmen Seminole kimliği, kültürü ve dili bugün hâlâ varlığını sürdürüyor. Benzer şekilde dünyanın dört bir yanındaki Estonya Evleri, diaspora Estonyalılarının yeni toplumlara katılırken Estonya kimliklerini zayıflatmadığını gösteriyor.

Estonya'daki tartışmanın tonu

Vaino'ya göre Estonya toplumunda göçe bakış tek bir cevaba indirgenemiyor. Turistlerin Estonya'yı ziyaret etmesi isteniyor, buradaki öğrencilerin yurt dışındaki üniversitelere kabul edilmesi sevinçle karşılanıyor. Ancak Estonya'ya yerleşen bir yabancının ya da kalıcı olarak yurt dışına yerleşen bir Estonyalının aynı ölçüde kabul gördüğünü söylemek zor. Sanki geçici hareketliliğe izin veriliyor ama yeni bir yerde yuva kurmaya izin verilmiyor.

Yazıda, Estonya'nın misafirperver olmadığını söylemenin adil olmayacağı da vurgulanıyor. Ülkeye taşınanlara ve eski vatanlarını ziyaret eden diaspora Estonyalılarına kendilerini hoş karşılanmış hissettirmek için çalışan birçok kişi, kurum ve girişim var; ancak bunun daha fazlası olabilir.

Vaino, göç hakkında kullanılan dile de dikkat çekiyor. Estonca'daki "mugavuspagulane" ("konfor mültecisi") ve "ränderünne" ("göç saldırısı") gibi ifadelerin Estonca'da kulağa hoş gelse de çağrışımlarının rahatsız edici olduğunu belirtiyor. 2014'te Tõnis Lukas tarafından ortaya atılan "konfor mültecisi" ifadesi bir yandan mülteci kavramını değersizleştirirken diğer yandan gönüllü olarak başka yere taşınanları etiketliyor ve aşağılıyor. "Göç saldırısı" ise Rusya ve Belarus'un hibrit savaş taktiklerinde insanların istismar edilmesini anlatmak için kullanılsa da, sınırda aldatılan göçmenlerin insanlığını unutturma riski taşıyor; bu kişilerin daha iyi bir yaşam hayali iki sınır arasındaki hiç kimsenin olmadığı bölgede ölümle sonuçlanabiliyor.

Vaino'ya göre artık Estonya'nın ortak "biz" tanımına hem başka yerlerde yaşayan Estonyalılar hem de dışarıdan Estonya'ya taşınanlar dahil edilmeli. Onu ayakta tutacak şey, insanları gizli talepler olmadan karşılayan cömertlik. Yurt dışındaki Estonyalılardan Estonya'ya dönmelerini, denizaşırı ülkelerde büyük işler başarmalarını ya da Estonca'yı Estonya'dakiler gibi konuşmalarını beklememek; göçmenlerden de durmadan çalışıp misafirperverliğe layık olduklarını kanıtlamalarını istememek gerekiyor.

Yazı, Estonyalı doğmanın şart olmadığı, Estonyalı olunabileceği ve yurt dışında yaşamanın ya da doğmanın kimsenin Estonya kimliğini azaltmadığı görüşüyle sona eriyor. Vaino'ya göre sürekliliği sağlayan şey kadınları daha çok çocuk yapmaya zorlamak değil, cömertlik ve misafirperverlik. Cömert bir toplum aynı zamanda çocuk yetiştirmek için daha iyi bir yer.

Yazara göre cömert bir Estonya daha büyük bir Estonya'dır. Sovyet işgali sırasında diaspora Estonyalıları Estonya kültürünün ve devletliğinin sürekliliğini korumaya yardımcı oldu ve yaşadıkları ülkelerin Baltık devletlerinin işgalini tanımaması için baskı yaptı. Başka yerlerde yaşayan Estonyalılar da Estonya'yı tanıtarak ve iyi insanlar olarak ülkeyi büyütüyor. Tanınan ve önemsenen bir Estonya, dünyanın geri kalanıyla daha sıkı bağlantılı, dolayısıyla daha güvenli ve daha iyi korunan bir ülkedir.