Litvanya, ABD'nin Belarus'tan gübre alımına karşı çıkıyor

Litvanya, ABD Başkanı Donald Trump'ın Belarus'tan potas gübresi satın alma girişimine karşı olduğunu açıkladı. Litvanya Dışişleri Bakanı Kęstutis Budrys, ABD'nin tek taraflı yaptırım hafifletmesinin Avrupa Birliği politikasını bağlamadığını ve AB'nin Belarus'a yönelik kısıtlamaları sürdürmesi gerektiğini söyledi. Litvanya, Belarus'un komşusu olarak gübrenin en uygun transit güzergâhı konumunda; ancak bu, AB yaptırımlarının gevşetilmesini gerektiriyor.

Trump, pazartesi günü Washington'ın Belarus'tan potas gübresini şu anda Kanada'ya ödediğinden daha ucuza almak için bir anlaşma üzerinde çalıştığını duyurdu. Truth Social'da yaptığı paylaşımda, fiyatın Kanada'ya ödenenden belirgin şekilde düşük olacağını ve bunun çiftçiler ile hayvancılıkla uğraşanlar için çok iyi bir haber olduğunu belirtti. Potas, bitkilerin hastalıklara dayanıklılığını ve ürün kalitesini artırıyor, verimi yükseltiyor. Anlaşma, AB'nin Belarus mallarına yönelik kısıtlamaları yürürlükteyken gübrenin uluslararası piyasalara nasıl ulaşacağı sorusunu gündeme getirdi.

ABD, Kanada ile ticaret anlaşmazlığında alternatif tedarikçileri koz olarak kullanmaya hazırlanıyor. Kanada, ABD'nin potas ithalatının büyük bölümünü karşılıyor. Reuters'a göre bu durum, Washington ile Minsk arasındaki ilişkilerin yaptırımların kaldırılmasının ardından daha da ısınabileceğine işaret ediyor. Belarus ve Rusya büyük potas üreticileri; ancak Ukrayna'nın işgali nedeniyle uygulanan yaptırımlar ve Litvanya'ya ait Klaipėda limanının kapatılması, gübrenin Rusya ve Arktik üzerinden ABD'ye taşınmasını pahalı hale getirdi. ABD halen Rusya'dan potas ithal ediyor, ancak tedarikin büyük kısmı komşu Kanada'dan geliyor.

Rusya'nın yakın müttefiki Aleksandr Lukaşenko, 11 Eylül'de ABD yaptırımlarının kaldırılmasının ardından ülkesinin potas satışına yeniden başlayacağını söylemişti.

Litvanya: Yaptırımların gevşetilmesi için gerekçe yok

Budrys, pazartesi günü Litvanya'nın AB'nin Belarus yaptırımlarını gevşetmesi için bir neden görmediğini belirterek Lukaşenko hükümetinin muhalifleri baskı altında tutmaya, insan haklarını ihlal etmeye ve Rusya'nın Ukrayna'daki savaşını desteklemeye devam ettiğini söyledi. Bu açıklamalar, Trump yönetimi temsilcisi John Coale'un bazı Belaruslu siyasi tutukluların serbest bırakılması karşılığında bazı yaptırımların kaldırılması için Minsk'te görüşmesinden bir hafta sonra geldi.

Litvanya Cumhurbaşkanı Gitanas Nausėda'nın ulusal güvenlik danışmanı Deividas Matulionis de olası gübre anlaşmasını eleştirdi. Litvanya ulusal yayın kuruluşu LRT'ye konuşan Matulionis, her AB yaptırım ihlalinin hukuki ve mali sonuçlarının yanı sıra ahlaki bir boyutu olacağını, bunun bir tür ahlaki aşağılanma anlamına geleceğini söyledi. Budrys ise AB üyesi ülkelerin ABD ile Belarus arasındaki anlaşmaya tek başına katılamayacağını vurguladı. Budrys, "ABD ile Belarus arasında olanlar iki ülkenin kendi arasındaki ilişkidir. ABD yaptırımlarının kaldırılması doğrudan AB'nin faaliyetleriyle ya da yaptırım politikasıyla ilgili değil" dedi. Konuyu medyadan öğrendiklerini ve iki taraflı bir mesele olarak gördüklerini ekledi.

Budrys, ABD'li yetkililere mevcut yaptırım rejiminin AB ülkelerinin yalnızca Belarus gübresi ithal etmesini değil, topraklarından transit geçişine koşul yaratmasını da yasakladığını ilettiğini söyledi. "Potas gübrenin kime ait olduğu, hangi şirketlerin tedarik ettiği ya da bu şirketlerin hangi ülkede kayıtlı olduğu önemli değil. Belarus'ta çıkarılan potas gübresi AB topraklarına giremez" diyen Budrys, yaptırımların olası gözden geçirilmesi için bir dayanak bulunmadığını, bugün bunu tartışmak için neden görmediğini sözlerine ekledi. Budrys'e göre ABD'nin Belarus ile ilişkileri yumuşatma yönündeki tüm girişimleri, Minsk'in NATO ülkelerine komşu bölgede daha saldırgan davranmasına yol açtı.

Litvanya Başbakanı Mindaugas Sinkėvičius de LRT'ye, Litvanya'nın ABD'den topraklarından transit geçiş izni talebi almadığını belirterek, böyle bir konuda bilgilendirilmediklerini vurguladı. Budrys pazartesi günü Reuters'a verdiği demeçte, "Elbette yaptırım politikasını koordine etmeyi tercih ederiz, çünkü en etkili yöntem bu; ancak AB'nin yaptırım politikası bir miktar farklı" dedi. Budrys, Belarus tutumunu değiştirmediği için ülkeye yönelik tutumlarının yumuşaması için neden görmediklerini belirtti. Söz konusu açıklamalar, ABD ile Avrupa'nın Belarus konusundaki yaklaşım farkının derinleştiğini gösteriyor.

Budrys, tutukluların serbest bırakılmasını olumlu karşıladığını, ülkede hâlâ yaklaşık 1000 tutuklu bulunduğunu ve Vilnius'un serbest bırakılanlara yardım etmeyi sürdüreceğini söyledi. Ancak AB'nin hem Belarus hem de Rusya hükümeti üzerindeki baskıyı sürdürmesi gerektiğini, yaptırımların halen etkili olduğunu belirtti. "Lukaşenko'nun yaptırımlardan kurtulmak için yollar aradığını görüyoruz, bu da devam etmemiz gerektiği anlamına geliyor" diyen Budrys, rejim üzerindeki baskının en etkili yol olduğunu ifade etti. Litvanya Dışişleri Bakanı, Minsk'in AB için güvenlik tehdidi oluşturmayı sürdürdüğünü belirterek Belarus'u AB üyelerine yönelik hibrit saldırılar düzenlemekle suçladı. Örnek olarak başta Litvanya, Polonya ve Letonya'yı etkileyen göç dalgalarının silah olarak kullanılmasını, kaçakçılık operasyonlarını ve hava sahası ihlallerini gösterdi.

Litvanya: ABD'nin Belarus'u Rusya'dan koparma çabası zor

Matulionis, Litvanya'nın ABD'nin Belarus'un Rusya'ya bağımlılığını azaltabilecek her türlü çabasını memnuniyetle karşılayacağını, ancak Lukaşenko'nun 30 yılı aşkın iktidarının ardından böyle bir değişimin zor olacağı uyarısında bulundu. "Amerikalılar Belarus'u Rusya'dan koparmayı başarırsa bu elbette köklü bir değişiklik olur ve onlara başarılar dileriz. Ancak bunun zor olduğunu görüyoruz" dedi. AB'nin Belarus gübresine yönelik yaptırımlarının şu anki durumda Şubat sonunda sona ereceğini, uzatılmazsa önümüzdeki aylarda durumun değişebileceğini belirtti. Matulionis, ABD askerlerinin Litvanya'ya dönüşünün potas transitinin yeniden başlamasıyla bağlantılı olduğu yönündeki spekülasyonları reddetti. Washington'ın ABD'nin Avrupa'daki geniş kapsamlı gözden geçirmesi tamamlanmadan Litvanya'ya yeni birlik gönderme kararının Litvanya'nın Atlantik-ötesi ilişkilere bağlılığını gösterdiğini söyledi.