Lauri Laats: Estonya vergilerle ve borçla refaha ulaşamaz

Estonya'da artan vergiler, yükselen devlet borcu ve zayıf ekonomik büyüme, ülkenin izlediği politikaların gerçekten işleyip işlemediği sorusunu gündeme getiriyor. Lauri Laats, Paide'deki Görüş Festivali'nde kamu maliyesi tartışmasının basit bir vergi artışı veya harcama kesintisi meselesine indirgenemeyeceğini, temel sorunun sürdürülebilir ekonomik büyümeyi yeniden sağlamak olduğunu belirtiyor.

Laats'a göre Estonya ne vergilerle ne de borçlanarak refaha ulaşabilir; tek çözüm büyümeden geçiyor. 2021 sonundan 2024 sonuna kadar Estonya ekonomisi toplamda yaklaşık yüzde 5,5 oranında küçüldü. 2025'te büyüme sadece yüzde 0,5 civarında kaldı. Bu yıl için yüzde 2 civarı bir büyüme tahmin ediliyor. Ancak Laats, büyümenin kalitesinin de önemli olduğunu, ihracat, verimlilik ve özel sektör yatırımlarına dayalı büyümenin uzun vadeli refah sağlayacağını, hükümet harçamaları ve tüketim kaynaklı büyümenin ise kısa vadeli bir canlanmadan öteye geçmeyeceğini ifade ediyor.

Vergi sistemi tüketime dayalı

Estonya'nın vergi sistemi ağırlıklı olarak tüketim vergilerine dayanıyor. Tüketim vergileri, toplam vergi gelirlerinin yaklaşık yüzde 39'unu oluştururken, AB ortalaması yüzde 27 seviyesinde. Sermaye vergilerinde ise Estonya yüzde 8,5 ile AB ortalamasının (yüzde 20) oldukça altında. Son yıllarda yapılan düzenlemelerle bu eşitsizlik daha da derinleşti: KDV yüzde 20'den 24'e çıkarıldı, motorlu taşıt vergisi getirildi ve özel tüketim vergileri artırıldı.

Yüksek tüketim vergileri herkesi etkiliyor, ancak düşük gelirli kişiler ev ve enerji gibi zorunlu harcamalara daha fazla ödeme yaptığı için dar gelirliyi orantısız etkiliyor. Laats, temel gıda maddelerinde KDV'nin düşürülmesini önererek bu maddeyi yeniden gündeme getirdi. Ona göre çözüm, işletmelere ve yatırımlara daha yüksek vergi koymak değil. Estonya'nın daha fazla özel yatırıma ihtiyacı var. Letonya ve Litvanya'nın bankacılık sektörüne getirdiği ek vergiler örnek gösterilebilir. Laats, son yıllarda yüksek kârlılığa sahip sektörlerden devlet geliri sağlanması gerektiğini ve daha adil bir vergi yapısının ekonomik büyümeye daha az zarar vereceğini savunuyor.

Borç artışı ve savunma harcamaları

Kamu borcu 2019'da gayri safi yurt içi hasılanın (GSYİH) yüzde 8,6'sı iken 2025'te yüzde 24,1'e yükseldi ve mevcut tahminlere göre on yılın sonunda yüzde 40'a yaklaşması bekleniyor. Borç yükü Avrupa standartlarına göre düşük olsa da artış hızı sorun teşkil ediyor. Laats, ekonomik büyüme zayıfken borcun hızla arttığını ve bu gidişatın sürdürülemez olduğunu belirtiyor. Ayrıca, savunma harcamalarının GSYİH'nin yaklaşık yüzde 5'ine ulaşacağını ve bu alanda bütçe dengelenmesi için kesinti yapılmasına karşı olduğunu ifade ediyor. Buna karşılık, devlet harcamalarında verimlilik artışı gerektiğini, mükerrer işlevler, büyüyen idari maliyetler ve etkisi ölçülemeyen programlar ile sübvansiyonların gözden geçirilmesi gerektiğini vurguluyor.

Gelecekteki büyümenin kaynağı için ise vergi istikrarı, öngörülebilir enerji fiyatları ve bürokrasinin azaltılması gerektiğini öne süren Laats, 1,3 milyonluk iç pazarın yaşam standardını yükseltmeye yetmeyeceğini belirtiyor. 2031 yılına kadar bütçe açığının yüzde 1 civarına düşürülmesi ve borç artışının kontrol altına alınması hedeflenmeli. Ancak bunun yeni vergilerle değil, güçlü ekonomik büyümeyle sağlanması gerektiğini ifade ediyor.