Köpekler keskin sesleri sivri şekillerle ilişkilendiriyor

İtalyan bilim insanlarının öncülüğünde yapılan uluslararası bir araştırma, köpeklerin de insanlar gibi ses ve şekil arasında çapraz duyusal bağlantı kurabildiğini ortaya koydu. Araştırmada köpeklerin "kiki" sesini sivri, "bouba" sesini ise yuvarlak şekillerle ilişkilendirdiği gözlendi.

Araştırmaya göre köpekler, keskin ve kısa sesleri sivri, yumuşak ve derin sesleri ise yuvarlak formlarla eşleştiriyor. Bu bulgu, daha önce yalnızca insana özgü ve dilin gelişimiyle bağlantılı olduğu düşünülen bir algı biçiminin hayvanlarda da var olduğunu gösteriyor.

Deney iki aşamada gerçekleştirildi

Araştırma kapsamında 70 yetişkin ev köpeği incelendi. İlk aşamada 51 köpek, sahipleriyle birlikte deneye katıldı; sahipler de köpekleriyle aynı görüntü ve sesleri duydu. İkinci aşamada ise 19 köpeğin sahibi kulaklıkla rock müzik dinledi. Böylece sahiplerin farkında olmadan köpeklerini yönlendirme ihtimali ortadan kaldırıldı.

Deneyde köpeklere aynı anda iki ekranda yuvarlak ve sivri şekiller gösterildi; aynı sırada hoparlörden "bouba" ya da "kiki" sözcükleri çalındı. Araştırmacılar, köpeklerin hangi ekrana baktığını saptamak için yapay sinir ağı kullandı. Model, hayvanın baş konumunu belirleyip çevresine sanal bir elips çizerek bakış açısını saniyenin çok küçük bir bölümüne kadar hassasiyetle ölçtü.

Sonuçlar araştırmacıların varsayımını doğruladı: "bouba" sesi duyulduğunda köpekler yuvarlak şekle daha uzun süre baktı. "Kiki" sesi çalındığında ise bakışlarını sivri şekilde daha uzun tuttu.

Araştırmacılar bakış takibinin yanı sıra köpeklerin odadaki serbest hareketlerini de inceledi. Hoparlörden "kiki" sesi geldiğinde hayvanların sivri şekli daha sık ve daha uzun süre kokladığı görüldü. Yuvarlak şekil için benzer bir ek ilgi gözlenmedi.

Araştırma ekibinin lideri Eleonora Biffi'ye göre bu tepkiler, türler arası çapraz duyusal algının varlığını gösteriyor. İnsanlar ve köpekler başka algı biçimlerini de paylaşıyor; örneğin köpekler idrar yüksekliğinden diğer hayvanların boyunu tahmin edebiliyor.

Bulgu, insan-köpek iletişimini anlamaya yardımcı oluyor

Araştırma, insan ve köpeğin uzun süredir devam eden birlikteliğini anlamak açısından önem taşıyor. Ses sembolizmi, türler arası iletişimi kolaylaştırıyor. Köpek sahipleri de hayvanlarıyla konuşurken içgüdüsel olarak ses tonunu ve eylemlerin doğal çağrışımlarını kullanıyor.

Araştırmacılara göre bu ilişki evrimsel bir avantaj sağlamış olabilir: yere çarpan yuvarlak nesneler daha derin ve yumuşak ses çıkarırken, keskin kenarlı nesneler kısa ve sert sesler üretir. Ses imgesini şekille birleştiren bir hayvan, çevresinde daha hızlı yön bulabiliyor.

Öte yandan ilk deney, köpeklerin hangi ses çalınırsa çalınsın genel olarak sivri şekilleri tercih etme eğiliminde olduğunu gösterdi. Bu durum, yuvarlak formları tercih eden küçük çocuklardan ve civcivlerden ayrılıyor. Çocuklarda yuvarlak tercihi, türdeşlerinin yüzlerini tanımaya yardımcı oluyor. Köpeklerde tercihleri ise öncelikle günlük deneyimler yönlendiriyor: oyuncak şekilleri, yiyecek parçaları ve diş yapısı gibi etkenler. Yetişkin bir hayvanın yaşam deneyimi, doğuştan gelen sezgilerin üzerine adeta yeni bir katman yazıyor.

Araştırmanın kısıtları da bulunuyor. Ekibe yavru köpekler dahil edilmediği için doğuştan gelen içgüdülerle öğrenilmiş deneyimi kesin olarak ayırmak mümkün değil; çünkü insan yanında ve insan konuşması içinde sürekli yaşamak köpeğin beynini kaçınılmaz olarak şekillendiriyor. Ayrıca örneklem yalnızca orta uzunlukta burunlu ırklardan oluşuyordu; kısa ve uzun burunlu ırklar kapsam dışı kaldı.

Yine de ikinci deneyin sonuçları, sahibi deneyin gidişatını algılamasa ve köpeği beden diliyle etkileyemese bile ses ile görüntü arasındaki bağın sürdüğünü doğruladı.

Bir sonraki adımda yabani hayvanlarla yapılacak karşılaştırma, ses sembolizmi algısının evcilleştirmeden mi kaynaklandığı yoksa etçillerin evriminde daha derinlere mi uzandığını açıklığa kavuşturabilir. Araştırmacılar ayrıca ses sembolizminin komut öğretimindeki etkisini incelemeyi planlıyor.

Köpeğin sesleri şekillerle nasıl ilişkilendirdiğini daha iyi anlamak, sahibine eğitimde avantaj sağlıyor. Sahip, yeni nesnelere ve eylemlere şekillerini ya da karakterlerini yansıtan isimler seçerse köpek sözcükleri çok daha hızlı kavrıyor.

Araştırma, Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences dergisinde yayımlandı.