Kohtla-Järve araştırması: Kullanıcılar hangi uyuşturucuyu aldığını bilmiyor

Estonya'nın kuzeydoğusundaki Kohtla-Järve kentinde damar yoluyla uyuşturucu kullanan kişiler arasında yapılan araştırma, kullanıcıların hangi sentetik opioid maddesini aldıklarına ilişkin bilgisinin laboratuvar sonuçlarıyla sık sık uyuşmadığını gösterdi. Sonuçlar, piyasaya yeni giren sentetik opioidlerin kullanıcıların yakından tanıdığı madde isimleri altında satıldığına işaret ediyor.

Araştırma, Estonya Ulusal Sağlık Geliştirme Enstitüsü (Tervise Arengu Instituut) bünyesindeki uyuşturucu maddeleri biriminin başkanı Katri Abel-Ollo'nun yönetiminde gerçekleştirildi. Abel-Ollo, enstitünün Novaator haber portalında yer alan açıklamasında, sentetik opioid piyasasının çok hızlı değiştiğini belirtti. Kullanıcıların yeni maddeleri haberdar olmadan, tanıdıkları güçlü sentetik opioidlerin adı altında satın aldığını belirten Abel-Ollo, bu belirsizliğin zaten yüksek risk taşıyan madde kullanımını daha da tehlikeli kıldığını söyledi.

Araştırmanın detaylarına göre Kohtla-Järve'de damar yoluyla uyuşturucu kullanan 350 kişi çalışmaya dahil edildi. Bunlardan 112'si idrar örneği verdi ve son yedi gündeki madde kullanımına ilişkin soruları yanıtladı. Örnek verenlerin %33,9'u sentetik opioid kullandığını bildirdi.

Beyan edilen isimler ile laboratuvar sonuçları örtüşmüyor

Katılımcıların yanıtlarında fentanil, nitazenler ve sokakta ortak adla "kreptiy" olarak bilinen bir madde geçti. Ancak laboratuvar analizleri farklı bir tablo ortaya koydu. Fentanil, nitazen veya "kreptiy" kullandığını belirtenlerin yarısında idrar örneklerinde siklorfin tespit edildi. Toplamda 22 kişinin örneğinde siklorfin bulundu; bu, araştırmaya katılanların %20'sinden fazlasına denk geliyor.

Abel-Ollo, kişilerin genellikle maddeyi satın aldıkları ismi bildiğini, laboratuvar analizinin ise vücuda gerçekte ne girdiğini gösterdiğini söyledi. Bu iki bilgi türünün karşılaştırılmasının uyuşturucu piyasasındaki değişimin anlaşılmasına yardımcı olduğunu sözlerine ekledi.

Siklorfin, "orfin" olarak adlandırılan yeni sentetik opioidler grubuna giriyor. Ulusal Sağlık Geliştirme Enstitüsü verilerine göre orfinler Estonya piyasasında 2025 yılından itibaren görülmeye başladı. Aynı yıl içinde orfinler, on aşırı doz ölümüyle ilişkilendirildi.

Sentetik opioidler etki gücü ve niteliği bakımından büyük farklılıklar gösterebiliyor; bu nedenle maddenin gerçek içeriğine ilişkin bilgi ayrıca önem taşıyor. Abel-Ollo, kişinin alıştığı miktarı kullanmasına karşın maddenin kendisinin değişmiş olması halinde beklenenden çok daha güçlü ya da alışılandan farklı bir etkinin ortaya çıkabileceğini, bunun da aşırı doz riskini artırdığını ifade etti.

Araştırmacıya göre çalışma, yeni bir maddenin kullanıcılar arasında kendi adını alıp tanınır hale gelmesinden önce piyasadaki değişimin fark edilmesini sağlıyor. Abel-Ollo, laboratuvar analizlerinin bu değişimleri ortaya çıkardığını ve zarar azaltma önlemlerinin daha hızlı uyarlanmasına imkân verdiğini belirtti.

Sonuçlar ayrıca uyuşturucu piyasasının izlenmesinde yalnızca kullanıcıların beyanlarına değil, toksikolojik analizlere de başvurulması ve farklı kaynaklardan gelen verilerin tek bir sistemde birleştirilmesi gerektiğini gösteriyor. Bu sayede yeni maddelerin yayılımı ve bunlarla bağlantılı riskler daha erken tespit edilebiliyor. Abel-Ollo, yeni bir maddenin erken aşamada belirlenmesi halinde bilginin zarar azaltma hizmetleri ve sağlık sistemi aracılığıyla yayılabileceğini ve insanların olası tehlikeye karşı uyarılabileceğini vurguladı.

Araştırmanın sonuçları International Journal of Drug Policy adlı bilimsel dergide yayımlandı.