Kiyli: Estonya'ya özel yetkili savunma bakanı değil güçlü başbakan gerekir

Estonya'da Martin Herem'in savunma bakanlığına atanma olasılığı tartışılırken, emekli tümgeneral ve Riigikogu (Estonya Parlamentosu) milletvekili Meelis Kiyli, her şeyden önce Başbakan Kristen Michal'a adaya hangi ek yetkileri vermeye hazır olduğunun sorulması gerektiğini belirtti.

Kiyli, bu hafta beş eski üst düzey askeri yetkiliyle birlikte ERR.ee portalında yayımladığı görüşte öne sürülen savunma yönetimi modeline ilişkin endişelerini dile getirdi. Yazarlara göre Estonya'nın savunma yeteneğini güçlendirmek gerekli bir hedef, ancak bir bakana kadro kararları alma ve bakanlıklar ile kurumlar arası sınırları aşarak hareket etme imkânı tanınması mevcut kamu yönetimi sistemini değiştirebilir.

Kiyli, konuya ilişkin değerlendirmesinde "Bizi endişelendiren şey, savunma bakanı adayı söz konusu olduğunda özel yetkilerin istenmesi. İkincisi, Herem'in kendisi diğer politikalarla ilgilenmediğini, yalnızca savunma politikasında olup bitenlerle ilgilendiğini söylüyor. Ancak bilindiği gibi savunma politikası hükümetin diğer politikalarından ayrı var olmaz" ifadelerini kullandı.

Ona göre bir bakan, parti üyesi olmasa bile siyasi bir görev üstlenir ve bir siyasetçidir. Bu nedenle yetkilerinin kendi bakanlığının ötesine genişletilmesi olağan demokratik uygulama değildir.

"Sorumluluk başbakanda toplanmalı"

Estonya'nın daha çok neye ihtiyacı olduğu sorusuna — "süper savunma bakanı" mı yoksa güçlü bir hükümet başkanı mı — Kiyli net biçimde sorumluluğun merkezileştirilmesinden yana tavır aldı.

"Kişisel görüşüm: bize liderlik vasfına sahip güçlü bir başbakan gerekiyor. Savunma, ekonomi, güvenlik ve ülkenin gelişimi dahil her şeyden o sorumludur" dedi.

Kiyli, bu bağlamda eski parti arkadaşı olan Başbakan Kristen Michal'a yönelik olası bir gensoru önergesini destekleyebileceğini de dışlamadı; ancak böyle bir adımda devletin nasıl yönetileceğinin net biçimde bilinmesi gerektiğini ekledi.

Kiyli, Martin Herem'in savunma bakanı adaylığına ilişkin kesin bir değerlendirme yapmak için henüz erken olduğunu, çünkü programının sunulmadığını belirtti.

"Şu anda bile doğru dürüst yorum yapamıyoruz; çünkü programını, hedeflerini ve yöntemlerini görmedik. Yalnızca bakan olmak için öne sürdüğü iddia edilen talepleri veya koşulları gördük" diye konuştu.

Basına göre Herem'in koşulları arasında kadro kararları alma hakkı, bakanlıklar ve kurumlar arası sınırların ötesinde hareket edecek siyasi yetki ile savunma yeteneğini güçlendirmeyi engellediğini düşündüğü yasa, kural ve prosedürleri hızla değiştirme imkânı bulunuyor.

Kiyli, başbakanın bakana devredebileceği sözlü yetkilerin yasalara aykırı olmaması gerektiğini vurguladı.

"Yasaları hâlâ Riigikogu kabul eder. Yani her durumda bakana karşı sorumludur ve parlamento sorular sorarak haklarını kullanacaktır" dedi.

Ona göre milletvekillerinin, nihai atamadan önce Herem'in planlarını, parlamenter komisyonlar düzeyinde de olmak üzere tartışması anlamlı olur. Ancak bakan seçme kararını Riigikogu değil başbakan verir.

Kiyli'yi ayrıca Savunma Bakanlığı Müsteşarı Kaimo Kuusk'un görevden alınma biçimi endişelendiriyor.

"Bu emsal çok endişe verici — Savunma Bakanlığı müsteşarının görevden alınma biçimi. Bu, kamu kurumları ve müsteşarlar için genel olarak kötü bir emsal oluşturabilir" dedi.

Yayımlanan görüşün yazarlarına göre sorun, bir bakana kendi bakanlığının dışına taşan yetkiler verildiğinde yetki ile sorumluluk arasındaki sınırın bulanıklaşabilmesidir. Kapsamlı devlet savunması koşullarında savunma, iç güvenlik, ekonomi, enerji, altyapı ve diğer alanlar arasındaki koordinasyonu tam da başbakanın sağlaması gerektiğini savunuyorlar.

Yazarlar ayrıca kamu sektörü ile savunma sanayisi arasında kişi geçişlerinde olası çıkar çatışması risklerine ve genişletilmiş yetkilerin kullanımına yönelik denetim mekanizmalarının korunması gereğine dikkat çekiyor.

Kiyli, önerilen model hakkında kesin sonuçların ancak Herem programını sunduktan sonra çıkarılabileceğini söyledi.