Juhan Kivirähk: Yarı ölü hükümete resimler nasıl anlatılır?

ERR News yazarı Juhan Kivirähk, Estonya hükümetinin sosyal bilimcilerin araştırmalarını ve uzun vadeli kalkınma stratejilerini dikkate almadığını savunuyor. Alman avangart sanatçı Joseph Beuys'un 'Ölü Bir Tavşana Resimler Nasıl Anlatılır' adlı performansına atıfta bulunan Kivirähk, hükümetin bu performanstaki ölü tavşan gibi toplumsal gerçekleri anlamaktan aciz olduğunu ileri sürüyor. Yazara göre, siyasetçiler parti ideolojisine uymayan sosyal gerçekleri ve tahminleri görmezden gelerek koalisyon anlaşmalarına dayalı günübirlik politikalarla yetiniyor.

Mevcut stratejiler ve ihmal edilen raporlar

Estonya'da 'Estonya 2035' stratejik kalkınma planı ve üzerinde çalışılan 'Estonya 2050' ulusal planı bulunuyor. Hükümetin web sitesinde 16 sektörel kalkınma planı yer alıyor. Ayrıca, çeşitli enstitüler ve düşünce kuruluşları kapsamlı kalkınma senaryoları üretmiş durumda. 1995'ten bu yana en iyi sosyal bilimcilerin hazırladığı insani gelişme raporları derin analizler ve politika önerileri içeriyor. 2006'dan 2017'ye kadar faaliyet gösteren Kalkınma Fonu da değerli çalışmalar yaptı ancak siyasetçilere sakıncalı geldiği için kapatıldı.

Bakanlıklar her yıl önemli miktarda para harcayarak sosyal araştırmalar sipariş ediyor ancak bu araştırmaların sonuçları genellikle raflarda tozlanmaya terk ediliyor. Kivirähk, 13 Haziran'da Postimees gazetesinde yayımlanan ve üç saygın sosyal bilimci olan Erik Terk, Mati Heidmets ve Marju Lauristin'in kaleme aldığı 'Estonya'nın yeni bir kapsamlı gelecek stratejisine ihtiyacı var' başlıklı makaleye dikkat çekiyor. Bu makale, 2005'te Riigikogu tarafından onaylanan 'Sürdürülebilir Estonya 21' (SE 21) stratejisinin ilkelerini büyük ölçüde yeniden gündeme getiriyor.

SE 21, sosyal hayatın bütüncül bir yaklaşımla yönetilmesini öngörüyordu. Stratejiye göre Estonya'nın kalkınması için dört alanda aynı anda ilerlemek gerekiyordu: Estonya kültürel alanını güçlendirmek, insanların refahını sağlamak, toplumun uyumunu korumak ve çevre dengesini sürdürmek. Ancak siyasetçiler için stratejiye uymak zor oldu ve günlük meselelerle uğraşmak daha cazip geldi.

Gelecek kongresi önerisi ve cumhurbaşkanının rolü

Terk, Heidmets ve Lauristin, Estonya'nın uzun vadeli kalkınmasını şekillendirmek için modern teknolojiyi kullanan yeni bir siyasi işbirliği biçimi olarak 'Estonya Gelecek Kongresi'nin kurulmasını öneriyor. Bu kongre nihai kararların alınacağı bir yer olmayacak; uzlaşmaların ve önerilerin hazırlanacağı bir platform olacak. Kongrede varılacak mutabakat, Riigikogu ve hükümete girdi sağlayacak. Benzer bir öneri SE 21'de de yer almıştı.

Kivirähk, iki yıl önce önerilen bu fikrin hayata geçirilemediğini ve siyasetçilerin bu kez de kayıtsız kalmasından endişe ettiğini belirtiyor. Estonya'nın siyasi sisteminin toplumsal faydayı değil, sadece parti iktidarını önemsediğini savunan yazar, Avrupa Parlamentosu seçimlerinde bağımsız aday olan girişimci Andres Inn'in tespitlerini hatırlatıyor: 'Uzmanlık yerine siyasi sadakat ödüllendiriliyor, uzun vadeli strateji yerine kısa vadeli koalisyon tavizleri tercih ediliyor. Bakanlar parti liderliğine karşı sorumlu, halka değil.'

Yazara göre mevcut seçim sisteminin değişmesi umudu yok; bu sistem 'kibirli ama yetkin olmayan' siyasetçileri iktidara taşıyor. Bu nedenle tek çözüm, Riigikogu dışından gelen girişimlere güvenmek. Kivirähk, cumhurbaşkanının toplumsal girişimler başlatma gücüne sahip olduğunu hatırlatarak, SE 21'in Arnold Rüütel'in cumhurbaşkanlığı döneminde ortaya çıktığını, Toomas Hendrik Ilves'in de sivil toplumu siyasi karar alma sürecine dahil etmeye çalıştığını belirtiyor. Yazar, yeni cumhurbaşkanının sosyal ve ekonomik araştırmaları sahiplenmesi ve Estonya Gelecek Kongresi'nin hamisi olması gerektiğini savunuyor.