Hasso Krull: 'Fosil aşk' kavramı beni şaşırttı

Estonyalı şair ve denemeci Hasso Krull, Estonya'nın kültür programı "Delta"da yeni konser gösterisi ve çağdaş felsefede aşkın nasıl ele alındığı üzerine konuştu. Krull, saksofoncu Uku Gross ile birlikte Theatrum sahnesinde "Armastuse geomeetria" (Aşkın geometrisi) adlı bir konser gösterisi hazırladı. Gösteri, Krull'un şiirlerini birbirinden çok farklı üç müzik dünyasıyla birleştiriyor.

Krull'a göre günümüzde aşk ve diğer her şey daha çok aritmetik, daha doğrusu algoritmik biçimde ölçülmeye çalışılıyor. "Her şey güzelce yerli yerine oturtulmaya çalışılıyor, herkesin tercihleri ortaya dökülüp bir kategoriye yerleştiriliyor. Oysa geometri bambaşka bir şey. Algoritmalar geometriyle pek uğraşmaz. Spinoza etikini geometrik ilke üzerine kurmuştu. Orada aşktan da söz edilir," dedi.

Krull, Spinoza'nın daha çok arzu ve çabadan söz ettiğini, bunların aşka çok yakın kavramlar olduğunu belirtti. Spinoza'nın arzunun insanın özünü ifade ettiğini, çabanın ise bunun devamı olduğunu söylediğini hatırlattı. "Bu ikisi, bugün bizim aşk dediğimiz şeye çok yakın: arzu ve çaba aşkın içinde güçlü biçimde bir arada bulunur. Spinoza için aşk bir tür kaşıntıydı, bu da mümkündür," diye ekledi.

Müzik ve şiir yan yana

Krull kendini bir tür meloman olarak tanımladı. "Her gün ve geceleri de müzik dinliyorum. Farklı türlerde, ama günde 12 saat müzik dinleyebilirim; çalışırken ya da mutfakta bir şeyler yaparken de dinlerim. Bu yüzden bir saksofonla birlikte sahneye çıkmak benim için bir bakıma çok mantıklı ve kolay. Ben aslında hiçbir enstrümanı düzgün çalmam, nota bilmem. Ergenlikte biraz gitar tıngırdattım, ama şiir ve müziğin yan yana gelmesi daha da ilginç," dedi.

Konserde müzik eserlerinin arasında şiirler, şiirlerin arasında da müzik eserleri seslendiriliyor. Uku Gross'un yorumlayacağı eserler arasında Jacob TV'nin konuşma kullanan "The Garden of Love"ı, Karlheinz Stockhausen'in "In Freundschaft"ı ve Colin Stetson'ın "The Love It Took to Leave You"su yer alıyor. Krull bu eserlerin oldukça zorlu ve büyük virtüözlük gerektirdiğini, dinlemesinin çok ilginç olduğunu söyledi.

Şiir seçiminde son dönemde öne çıkan aşk tartışmalarından yola çıktığını anlatan Krull, baharda Emanuele Coccia'nın "Traktaat modernsest armastusest" (Modern aşk üzerine inceleme) kitabının çıktığını hatırlattı. Coccia'nın kitabının İtalya ve Fransa'da aynı anda yayımlandığını, ancak iki ülkede tamamen farklı karşılandığını aktardı: İtalyanlar bazı şeylere çok sinirlenmiş, Fransızlar ise kutlamıştı.

Krull'a göre Coccia kitabında şaşırtıcı biçimde aşkı, toplumumuzun üzerine kurulu olduğu bir tür kurum olarak ele alıyor. Bu yaklaşım yalnızca farklı cinsiyetten ya da kuir insanlar arasındaki aşkı kapsamıyor; çok daha ötesine uzanıyor. İnsanlar arasındaki güçlü ilişkilere ve onları bir arada tutan, harekete geçiren duygulara yaklaşıyor. "Bu, topluluklarımızı ve toplumlarımızı, insan birlikteliklerini bir arada tutan, çalışmaya ve inşa etmeye sevk eden şey," dedi.

Krull, Coccia'nın kitabın ortasında "fosil aşk" olarak adlandırılan bir kavrama ulaştığını, bunun kendisi için tamamen şaşırtıcı olduğunu söyledi. Bu kavramla kentlerin ve kentleşmenin kastedildiğini belirtti: Tüm binalar, sokaklar, o karmaşık kentsel yapı aşk sayesinde kurulmuştu. Ona göre aşk olmadan hiçbir şey yapılmazdı; kimse bu kadar zahmete katlanmazdı.

Krull, bunun biraz da A. H. Tammsaare'nin "Tõde ja õigus" (Gerçek ve adalet) beşinci cildindeki Indrek ile Andres arasındaki ünlü ve belki fazla alıntılanan diyaloğu hatırlattığını söyledi. O diyalogda da iş ve aşk geçiyordu. Krull'a göre Andres'in sözlerinde aşk, Mari'den hoşlanıp sonra evlenmelerinden çok daha fazlasını ifade ediyordu; aşk, Vargamäe'de olanları ve insanları bir arada tutan şeydi, bazen de ayrı tutan.

Programın kaynağı: "Delta", söyleşi: Nele-Eva Steinfeld.