Harri Tiido: Avrupa'da yeni sağ kalıcı bir olgu mu?

Estonyalı diplomat ve gazeteci Harri Tiido, background-talk serisinde İngiliz siyasi tarihçi Stephen Davies'in "The Great Realignment: Why the New Right Is Here to Stay" başlıklı tezini ele aldı. Tiido'ya göre Davies, Avrupa'daki yeni sağın, sadakat ve kimliğin Avrupa'yı bir bütün olarak bağladığı bir tür medeniyet milliyetçiliğine dönüşebileceğini düşünüyor.

Siyasi eksen yeniden çiziliyor

Davies'in varsayımına göre insanlar siyasette genel olarak bir "odak mesele" etrafında kümeleşiyor. Geçen yüzyılın ikinci yarısında eksenin bir ucunda serbest piyasa, diğer ucunda devlet kontrolü vardı. Tiido'nun aktardığına göre bugün ayrım çizgisi artık ekonominin değil, bir yanda milliyetçilik, egemenlik ve kolektif kimlik, diğer yanda kozmopolitizm, küreselcilik ve kurala bağlı teknokrasi şeklinde beliriyor. Bu tür değişimler yaklaşık her 40 yılda bir yaşanıyor.

Fransa, Polonya veya ABD gibi ülkelerde değişim zaten gerçekleşmiş durumda. İspanya ve Portekiz'de ise süreç henüz başlıyor. Soğuk Savaş döneminde unutulan eski siyasi meseleler bir bakıma yeniden canlanıyor.

Columbia Üniversitesi profesörü Mark Lilla bu durumu entelektüel ideolojiler çağından birbiriyle yarışan çevrimiçi kâhinler çağına geçiş olarak nitelendirdi. Ancak Tiido, her şeyi popülizm olarak adlandırmanın sorgulanabilir olduğunu belirtiyor; zira hem sağ hem sol popülistler var ve bunlar belirli koşullarda birleşebiliyor. Yeni sağ aynı zamanda elit karşıtlığını içeriyor: Elitin halktan koptuğu ve gücün halka geri verilmesi gerektiği savunuluyor. Yine de yeni sağ kendisini geleceğin yeni eliti olarak gördüğü için bu, bir tür elitist elit karşıtlığı olarak tanımlanabilir.

Merkez siyaset ve gelecek öngörüsü

Sol ve sağın yeniden değerlendirilmesi sıklıkla merkez siyasetin çöküşü olarak yorumlanıyor. Davies bunun yanlış olduğu görüşünde: Merkez her zaman sol ve sağ uçlara eşit uzaklıkta bir noktadır ve uçlar hareket ettikçe merkez de hareket eder, asla çökmez. Tiido, son seçimlerin ardından parlamentolardaki güç dağılımının hâlâ eski ayrımı yansıttığını, anketlere göre Estonya'nın da şu anda böyle bir durumda olduğunu ekliyor.

1990'larda partiler gerilemeye başlamış, siyasetçiler ağırlıklı olarak siyaset dışında geçmişi olmayan eğitimli kişilerden çıkmıştı. Tiido'nun ifadesiyle bu, gerçek hayattan kopuk "broiler" siyasetinin yayılması, siyasi iletişimin yükselişi ve önce televizyona, sonra sosyal medyaya kayması anlamına geliyordu. Sovyet devletinin çöküşünün ardından liberal dünya düzeni üzerinde bir süre konsensüs sağlandı, ancak her şey yavaş yavaş değişmeye ve komplo teorileri yayılmaya başladı. Fransız yazar Renaud Camus'nün yazılarından ilham alan sözde "büyük değişim" göç tehlikelerinin abartılması olarak öne çıktı.

Yolsuzluk iddiaları, ulusal ve uluslararası kurumların elit yönelimli olduğu düşüncesi hoşnutsuzluğu artırdı. Buna ırk ve cinsiyet eşitsizliğini azaltmaya yönelik politikalara duyulan düşmanlık ile birçok kişinin hoşnutsuz bulduğu iklim politikası eklendi. 2005-2006'da bu tutumlar doğrudan liberalizmin reddi olarak formüle edildi.

Yeni sağın merkezinde ulusal kimlik yer alıyor; ekonomi konusunda refah devletini korumayı ve devletin rolünü destekliyor. Bu, "ulusal sosyalizm" olarak adlandırılabilecek milliyetçilik ile devlet merkezciliğinin bir tür bileşimi. Ancak bu ulusal ekonomi politikası ne sosyalist ne de eşitlikçi, aynı zamanda kapitalist de değil; daha çok bir tür ulusal kolektivizm ya da neo-merkantilizm olarak tanımlanıyor.

Ana akım medya kamu mekanizmasının sözcüsü olarak görülüyor; hükümetin yeniden yapılandırılması, memurların toplu işten çıkarılması ve çeşitli programların finansmanının sonlandırılması talepleri dile getiriliyor. Elit ise zenginler değil, ekonomiyi yöneten kişiler; bu sınıfın ayırt edici özelliği yüksek öğrenime verdiği değer ve eleştiriliyor. Demokrasinin de sorgulanabilir olduğu, güçlü bir liderin daha güvenilir bir seçim olabileceği söyleniyor.

Davies yeni hizalanmanın önümüzdeki 30-40 yıl boyunca baskın olacağını ve Avrupa'nın yeni sağının, sadakat ve kimliğin Avrupa'yı bir bütün olarak bağladığı bir medeniyet milliyetçiliğine dönüşebileceğini öngörüyor. Tiido, siyasetin kaos içinde olmadığını, sadece sürekli değişen bir şey olduğunu vurguluyor.