Gürcistan'da anayasa mahkemesi beş muhalefet partisini yasaklamayı görüşüyor

Gürcistan Anayasa Mahkemesi, iktidardaki Gürcü Hayali partisinin başvurusu üzerine beş Batı yanlısı muhalefet partisinin faaliyetlerinin anayasaya aykırı ilan edilmesi ve yasaklanması talebini görüşmeye başladı. Duruşmalar, Karadeniz kıyısındaki Batum kentinde üç gün boyunca sürecek. Mahkemenin nihai kararını 24 Haziran 2027'ye kadar açıklaması bekleniyor.

İnsan hakları kuruluşları, Avrupa Birliği ve diğer uluslararası aktörler yasaklama planını eleştirerek bu adımın Gürcistan siyasetini ve toplumunu daha da kutuplaştıracağını, ülkenin Batı ile ilişkilerini geliştirmesini engelleyeceğini belirtti. Muhalefet partileri ittifakı ise yasaklamaya karşı ülke genelinde bir ay sürecek büyük protesto gösterileri düzenleyeceğini duyurdu.

Muhalefet, yargı sürecini siyasi amaçlı olarak nitelendirerek iktidar partisinin başlıca rakiplerini ortadan kaldırmaya çalıştığını savunuyor. Gürcü Hayali yetkilileri, aralarında partinin kurucusu Bidzina İvanişvili'nin de bulunduğu isimler, muhalefet partilerini yasaklamakla defalarca tehdit etmiş ve bu adımın anayasal düzeni koruyacağını öne sürmüştü. İvanişvili, 2024 parlamento seçimlerinden önce yaptığı açıklamada, "Birleşik Ulusal Hareket ve ona bağlı tüm uydu partilerin yasaklanmasıyla sonuçlanacak bir hukuki süreç başlatıyoruz" demişti.

Yasaklama süreci ve siyasi denklem

Gürcü Hayali, muhalefet partilerini yasaklayabilmek için parlamentoda anayasal çoğunluğa ihtiyaç duyduğunu belirtmişti. Ekim 2024'te yapılan seçimlerde bu çoğunluğu sağlayamayınca iktidar partisi Anayasa Mahkemesi'ne başvurdu. Başbakan İrakli Kobahidze söz konusu partilerin "özünde anayasaya aykırı" olduğunu savundu.

Başvuru başlangıçta üç muhalefet grubuna yönelikken daha sonra beşe genişletildi: Birleşik Ulusal Hareket (UNM), Değişim İçin Koalisyon, Güçlü Gürcistan – Lelo, Federalistler ve Gürcistan İçin. Gürcistan Merkez Seçim Komisyonu verilerine göre 2024 seçimlerinde seçim barajını aşan dört muhalefet grubu toplamda yaklaşık 800 bin oy aldı; bu, kullanılan tüm oyların üçte birinden fazlasına denk geliyor. Seçimlerden hemen önce kurulan Federalistler ise henüz parlamento seçimlerine katılmadı.

Beş partinin tamamı Batı ile daha sıkı bağları ve Gürcistan'ın Avrupa Birliği ile NATO'ya entegrasyonunu destekliyor. Değişim İçin Koalisyon liderlerinden Nika Gvaramia, yasaklamanın amacının muhalefet siyasetçilerden görev almak değil, "devletten demokrasiyi almak" olduğunu söyledi. Bazı muhalefet grupları 25 Ekim'de Tiflis Devlet Üniversitesi önünden başlayacakları gösteri serisini duyurdu. "İvanişvili'siz Gürcistan" adlı protesto kampanyasının 28 Kasım'a kadar süreceği belirtildi; bu tarih, Gürcü Hayali'nin ülkenin AB ile entegrasyonunu durdurma kararının ardından düzenlenen geniş çaplı gösterilerin ikinci yıl dönümüne denk geliyor.

Suçlamalar ve eleştiriler

Davacı taraf, beş partinin anayasaya aykırı hedefler taşıdığını, aralarında Gürcistan'ın anayasal düzenini devirmeye veya zorla değiştirmeye çalışmak, ülkenin bağımsızlığını zayıflatmak ve toprak bütünlüğünü ihlal etmek gibi suçlamaların bulunduğunu öne sürüyor. Başvuruda ayrıca muhalefet partileri Rusya ile gerilimi tırmandırmak ve Gürcistan'ı Moskova ile karşı karşıya getirmekle suçlanıyor.

Delillerin büyük bölümü, Gürcü Hayali milletvekili Thea Tsulukiani'nin başkanlık ettiği geçici parlamento araştırma komisyonunun sonuçlarına dayanıyor. Komisyon, UNM'nin iktidarda olduğu dönemi, Ağustos 2008'de Rusya ile yaşanan savaşı ve sonraki siyasi gelişmeleri incelemişti. Eski Devlet Başkanı Mihail Saakaşvili'nin kurduğu parti Gürcistan'ı 2003-2012 yılları arasında yönetmişti.

Muhalefet partileri ve insan hakları örgütleri sürecin hukuki dayanağını tartışmalı buluyor ve komisyonun tarafsızlığını sorguluyor. Transparency International, komisyonu "Gürcü Hayali tarafından muhalefet partilerini yok etmek ve ülkede çoğulcu demokrasiyi ortadan kaldırmak için oluşturulmuş yasa dışı bir mekanizma" olarak nitelendirdi. İktidar partisi ise girişimini Gürcistan'ın anayasal düzenini koruma çabası olarak savunuyor ve gelecekte siyasi etkilerine bağlı olarak diğer partiler hakkında da benzer süreçlerin başlatılabileceğine işaret ediyor.

Eski Savunma Bakanı ve Gürcistan sivil toplum düşünce kuruluşu Civic IDEA'nın başkanı Thinathin Hidaşeli, planlanan yasakların kapsamının Gürcistan'ın demokratik sistemi açısından temel sorular doğurduğunu söyledi. Hidaşeli, Radio Vaba Europe/Radyo Özgürlük'e yaptığı açıklamada, "Devlet bu ölçekte siyasi partileri yasaklamaya başlarsa, demokratik sistemle herhangi bir uyumdan söz etmek zorlaşır" dedi.

Dava, Gürcistan ile Batılı ortakları arasındaki ilişkilerin bozulduğu ve muhaliflere yönelik baskının sertleştiği bir dönemde görülüyor. Gürcistan 2023'te Avrupa Birliği'ne aday ülke statüsü almış ancak katılım süreci durmuştu. Kasım 2024'te Gürcü Hayali, 2028 sonuna kadar katılım müzakerelerine başlamayı planlamadığını açıklamış ve bu karar geniş çaplı Batı yanlısı protestolara yol açmıştı. Yetkililerin gösterilere tepkisi, insan hakları örgütlerinin keyfi gözaltılar, polis şiddeti ve bağımsız medya ile sivil topluma yönelik baskı suçlamalarıyla eleştirilmesine neden oldu.

Gürcü siyaset bilimci ve sivil aktivist George Melaşvili, davanın amacının iktidar partisinin konumunu sağlamlaştırmak olduğunu belirtti. Melaşvili, "Bunun tek ve temel hedefi tam kontrol sağlamak ve toplumun seçme hakkını elinden almak" dedi. Dava ayrıca Gürcistan'ın dış politika yönelimi ve ülkenin Batı'dan giderek uzaklaşmasının Rusya'ya olası faydaları konusunda soru işaretleri doğuruyor. Moskova uzun süredir Gürcistan'ın Batı kurumlarıyla entegrasyon çabalarına karşı çıkıyor. Melaşvili, Batı yanlısı muhalefet gruplarının yasaklanmasının bu güçleri zayıflatacağını ve Batı'nın angajman olasılığını azaltacağını savunarak bunun Rusya'nın çıkarlarına hizmet edeceğini ifade etti.