Estonya'nın tekstil devleri satılamayan giysileri imha etme yasağından etkilenmiyor

Avrupa Birliği'nin satılamayan yeni giysi, aksesuar ve ayakkabıların imha edilmesini yasaklayan yönetmeliği Estonyalı perakendeciler ve üreticiler üzerinde büyük bir etki yaratmayacak. Zira indirimler sayesinde ürünlerin neredeyse tamamı satılıyor.

19 Temmuz'dan itibaren AB içindeki büyük şirketlerin satılamayan yeni giysi, aksesuar ve ayakkabıları imha etmesi yasaklandı. Yönetmelik, AB'nin Sürdürülebilir Ürünler için Eko-Tasarım Yönetmeliği kapsamında hazırlandı ve 2030'dan itibaren orta ölçekli şirketleri de kapsayacak; küçük ve mikro işletmeler ise genel olarak muaf tutuluyor.

İklim Bakanlığı Döngüsel Ekonomi Departmanı döngüsellik ve finansman başkanı Mihkel Krusberg, ERR'e yaptığı açıklamada, yönetmeliğin AB pazarında satılan hemen hemen tüm ürünler için yeni gereklilikler getirdiğini ve giysi, aksesuar ve ayakkabıların artık basitçe imha edilemeyeceğini söyledi.

"Mümkün olduğunca satılmalı, bağışlanmalı, onarılmalı, yeniden kullanıma hazırlanmalı veya geri dönüştürülmeliler. Gereklilikler, ürünü AB pazarına süren veya satılamayan malları elinde bulunduran şirket için geçerli; ister üretici, ister ithalatçı, ister toptancı, ister perakendeci olsun," dedi Krusberg.

Kaubamaja AS'nin geliştirme ve yönetim direktörü Liina Männamaa, şirketin ürünlerini hiçbir zaman imha etmediğini söyledi. Sezon sonunda satılamayan kıyafet ve ayakkabıların Leiupood'a gönderildiğini, burada önemli ölçüde daha düşük fiyatlarla satın alınabildiğini belirtti. Ayrıca bazı kalan ürünlerin tedarikçilere iade edildiğini ekledi. Bu nedenle yönetmeliğin Kaubamaja'nın operasyonlarında doğrudan bir değişiklik yapmadığını, zira şirketin yıllardır aynı uygulamaları sürdürdüğünü ifade etti.

Üreticiler zaten fazla üretimden kaçınıyor

Estonya Giyim ve Tekstil Birliği CEO'su Ruta Rannala, yönetmeliğin birlik üyeleri üzerinde de çok az etkisi olacağını söyledi. Üyelerin çoğu AB standartlarına göre mikro, küçük veya orta ölçekli işletmeler; çok az sayıda büyük şirket var. Ayrıca üyeler ağırlıklı olarak ihracata yönelik ve diğer markalar için sipariş üzerine üretim yapıyor; kendi ürünlerini pazara sürmüyorlar.

Kendi markaları altında üretim yapan Estonyalı şirketler de pazar için dikkatle hesaplanmış miktarlarda üretim yapıyor ve stoklar tükenene kadar satışa devam ediyor. Rannala, gelecekte üretim miktarlarını daha da hassas hesaplayarak fazla stok birikimini önleyeceklerini düşündüğünü belirtti.

"Riskler en çok milyonlarca birimin üretildiği ve hızla değişen büyük hacimli ürünlerde — yani sokak modası ya da hızlı moda olarak bilinen alanda. Estonya'da bu tür üreticiler yok," dedi Rannala. Ayrıca şirketlerin dijital ürün pasaportları gibi yönetmelik kapsamındaki bazı konuları gönüllü olarak ele almaya başladığını ekledi.

Rannala, yönetmeliğin kendi adı altında pazara ürün süren herkesi üretici olarak kabul ettiğini ve AB dışındaki ülkelerden tekstil ithal eden şirketlerin de buna dahil olduğunu belirtti. Bu tür ürünler büyük miktarlarda ithal edilir ve makul bir sürede satılamazsa, bu şirketlerin gelecekte bunları yönetmek için bir stratejiye ihtiyacı olacak. Rannala, AB'nin yüksek risk altındaki şirketleri kesinlikle denetleyeceğine inandığını söyledi.

"Herkesin sorunla karşılaşmayacağını söyleyemem — bazıları karşılaşacak, ancak üreticiler için önemli olacağını düşünmüyorum," diyen Rannala, yönetmeliğin asıl etkisinin ithalatçılar üzerinde görüleceğini beklediğini ifade etti.

Tüketiciler neredeyse tüm indirimli ürünleri satın alıyor

Estonya'nın yönetmeliğe ilişkin tutumu 2022'de tartışılmıştı. Estonya Perakendeciler Birliği, satılamayan ürünlerin imha edilmesinin Estonya'da çok nadir olduğunu ve ürünlerin genellikle giderek artan indirimlerle satıldığını, dolayısıyla tüketicilerin neredeyse tüm ürünleri satın aldığını belirtmişti. Estonya Ticaret ve Sanayi Odası ise yönetmeliğin AB genelinde tek tip olmasını, böylece piyasanın bölünmesini önlemeyi önemli bulduğunu açıklamıştı.

İklim Bakanlığı'ndan Krusberg, yönetmeliğin perakende ve tekstil şirketlerinin stok yönetimi, indirim kampanyaları, iade süreçleri ve bağış mekanizmalarını gözden geçirmesini gerektirdiğini söyledi. İmha yasağının tehlikeli veya hasarlı ürünler, sahte ürünler, fikri mülkiyet haklarını ihlal eden ürünler ve bağış için önerilen ancak kabul edilmeyen ürünler için geçerli olmadığını da ekledi. Yasağın aşırı üretim ve atık oluşumunu önlemeyi hedeflediğini belirtti.