Estonya'nın savunma bütçesi büyürken akıllı tedarik öne çıkıyor

Estonya'nın önümüzdeki yıllarda savunmaya yapacağı büyük yatırımlar, doğru teknolojik tercihlerin yapılmasını da zorunlu kılıyor. Kristian Sirp'in ERR News'de yayımlanan analizine göre, daha fazla silah sistemi otomatik olarak daha fazla yetenek anlamına gelmiyor; asıl belirleyici olan sistemlerin birbiriyle uyumu ve sahada işe yarayıp yaramadığı.

Sirp, insansız hava araçları (İHA) teknolojisinin devletin geleneksel satın alma süreçlerinden çok daha hızlı geliştiğini vurguluyor. Sözleşme imzalandığında teknik şartnameye uygun görünen bir çözüm, çoktan eskimiş olabiliyor. Bu nedenle Estonya'nın sonraki önemli İHA yeteneği yeni bir radar, sensör ya da İHA karşıtı sistem değil, bir satın alma öncesinde hangi çözümün Estonya koşullarında gerçekten çalıştığını kanıta dayalı olarak belirleme kapasitesi olabilir.

Ülke güvenliğe ne kadar çok yatırım yaparsa, yanlış kararların maliyeti de o kadar artıyor. Milyonlarca euroluk ekipmanın diğer sistemlerle nasıl çalıştığını, hangi bilgiyi sağladığını, bu bilginin kime ulaştığını ve bir kişinin buna dayanarak hangi kararı verdiğini bilmeden satın almak, kamu kaynaklarının kullanımı ve dirençlilik açısından yönetişim sorunudur.

Ukrayna'daki savaş, İHA'ları teknolojinin en hızlı gelişen alanlarından biri haline getirdi. Bir sensöre karşı önlem bulunuyor, iletişim yöntemleri değişiyor, yazılımlar güncelleniyor ve algoritmalar ayarlanıyor. Pahalı bir çözüme daha ucuz ve etkili bir alternatif aylar içinde ortaya çıkabiliyor. Teknoloji döngüsü, geleneksel kamu tedarik döngüsünden çok daha kısalıyor.

Tek bir radar yeterli değil

Estonya hükümeti de bu değişimi kabul ediyor. Başbakan Kristen Michal bahar aylarında İHA'ların hava tehditlerini kısa sürede önemli ölçüde değiştirdiğini, Estonya'nın hem çok katmanlı İHA savunmasına hem de şirketlerin yeni karşı-İHA çözümleri geliştirebileceği bir ortama ihtiyacı olduğunu belirtmişti.

İHA tehdidi tartışıldığında genellikle ekipman konuşuluyor: Radar mı, radyo frekansı sensörü mü, optik kamera mı, karıştırıcı mı, önleyici İHA mı? Ancak bunların hiçbiri tek başına operasyonel yetenek yaratmıyor. Önce bir İHA tespit edilmeli, sonra tanımlanmalı. Birden fazla sensörden gelen bilgi bir araya getirilmeli, nesnenin tehdit olup olmadığı değerlendirilmeli ve karar verecek kişiye zamanında ulaşmalı.

Hangi tespit modelinin, veri alışverişinin, karar destek sisteminin ve işbirliğinin gerçekten çalıştığı belirlenmeli. Bu ayrım özellikle elektrik trafo merkezi, hastane veya liman gibi kritik tesislerde daha da önemli. Bir sensör alarm verirken bir diğeri doğrulamıyor, üçüncüsü nesneyi farklı sınıflandırıyor. Bilgi kime gidiyor? Tehdit kararını kim veriyor? Hangi kurum sorumlu? Polis ne zaman devreye girmeli? Tesisin güvenlik ekibi ne zaman? Müdahaleyi haklı çıkaracak yeterli bilgi nedir?

Aynı sorun, farklı kurumların farklı zamanlarda farklı çözümler satın almasıyla da ortaya çıkıyor. Her ekipman tek başına iyi olabilir, ancak veri formatları, çalışma modelleri, tehdit değerlendirmeleri ve komuta-kontrol sistemleri uyumlu olmayabilir. Sonuçta devletin elinde çok fazla teknoloji olur ama ortak bir operasyonel resim eksik kalır.

Estonya'nın müttefiklerindeki gelişmeler sorunun giderek daha iyi anlaşıldığını gösteriyor. NATO bu yılın mart ayında Letonya'da yeni İnovasyon Menzili'ni başlatarak İHA ve karşı-İHA teknolojilerini test etmek, değerlendirmek ve doğrulamak için ilk kampanyasını düzenledi. Sēlija Askeri Eğitim Alanı'nda müttefik ülkelerden ve Ukrayna'dan şirketler, operasyonel kullanıcılar ve kamu temsilcileri bir araya getirildi. Bu, 2026 için planlanan birkaç test faaliyetinin ilkiydi.

NATO aynı prensibi Doğu kanadında başka yerlerde de uyguluyor; İHA'ları, karşı-İHA sistemlerini, insansız kara sistemlerini ve iletişim çözümlerini operasyonel ortamda ortaklaşa test ediyor. Bu testler, piyasada çok fazla teknoloji olduğu ve neyin gerçekten işe yaradığını, diğer sistemlerle nasıl bütünleştiğini hızlıca belirlemenin gerekli olduğu için yapılıyor.

Avrupa Birliği de aynı yönde ilerliyor. Avrupa Komisyonu'nun şubat ayında kabul ettiği yeni İHA ve Karşı-İHA Güvenliği Eylem Planı, olay önleme, İHA tespiti, kötü niyetli faaliyetlere yanıt ve Avrupa savunma hazırlığının güçlendirilmesini birlikte ele alıyor. Plan özellikle güvenli ekipman, komuta-kontrol yetenekleri, sanayi işbirliği ve İHA ile karşı-İHA çözümlerinin daha geniş çapta kullanımına vurgu yapıyor. Test ve doğrulama, yetenek geliştirmenin temel parçası haline geliyor.

Estonya'nın önümüzdeki yıllarda güvenliğe büyük yatırım yapması için iyi nedenleri var, ancak daha büyük bütçe teknolojik tercihlerde daha fazla sorumluluk anlamına geliyor.

Kuruluşlar ihtiyaçlarını ayrı ayrı tanımlar, ayrı ihaleler yapar ve çözümleri farklı kriterlere göre değerlendirirse sonuç bir teknoloji adaları koleksiyonu olabilir. Bir sensör bir yerde, bir diğeri başka yerde çalışır; bir kurumun operasyonel resmi farklıdır, diğerininki farklıdır; veri yalnızca kısmen veya manuel olarak paylaşılır ve nihai operasyonel karar alma süreci tedarik sonrasına kalır.

Devletin akıllı müşteri olma yeteneği kilit bir yetkinlik haline geliyor. Akıllı müşteri, büyük bir yatırım yapmadan önce alternatifleri aynı koşullarda karşılaştırmayı, farklı bileşenleri bir arada çalıştırmayı, sonuçları ölçmeyi ve son kullanıcıyı sürece dahil etmeyi bilir.

Kamu sektörü inovasyonunda testlerin amacı, sınırlı ölçekte öğrenmenin tam ölçekli uygulamaya geçmeden önce daha büyük ve maliyetli hatalardan kaçınmayı sağlamasıdır. Estonya'nın kamu sektörü inovasyon politikasına temel oluşturan belgeler de testi, yeni çözümlerin yaygın kullanımdan önce değerlendirilmesi ve büyük ölçekli maliyetli hataların riskinin azaltılması aracı olarak görüyor. İHA teknolojisinde bu ilke özellikle değerli olabilir.

Gerçek dünya koşullarında test şart

Estonya'nın, İHA tehditlerini azaltmaya yönelik çözümleri gerçek bir krizle karşılaşmadan veya büyük bir yatırıma konu olmadan önce kontrollü koşullarda test edecek kalıcı bir yeteneğe ihtiyacı var. Teknoloji gerçek dünya ortamlarında test edilmeli. Kentsel alan, liman, enerji altyapısı veya hastane çevresi sensörlere çok farklı talepler yükler. Parazit, binalar, diğer radyo sinyalleri ve insanların günlük faaliyetleri performansı etkiler.

Farklı sensörlerden gelen veriler de bütünleştirilmeli. Tek bir cihazın tespit doğruluğu, operasyonel kullanıcı aynı anda dört farklı ekranı izlemek ve aynı nesneyi gösterip göstermediklerini anlamak zorunda kalırsa pek işe yaramaz.

Her tehdit senaryosu gerçek dünyada yeniden yaratılamaz ve her kombinasyonu fiziksel olarak test etmek çok pahalı olur. Dijital bir model, aynı senaryoyu tekrarlamayı, parametreleri değiştirmeyi ve farklı çözümlerin ve süreçlerin performansını karşılaştırmayı mümkün kılar.

İyi bir karşı-İHA testi, sistemin tespit ettiği şeyi doğru anlayıp anlamadığını, bilginin doğru kişiye doğru zamanda ulaşıp ulaşmadığını ve bu bilginin doğru kararın verilmesini sağlayıp sağlamadığını inceler. Teknoloji ve yönetişim tam da burada kesişir.

Estonya'nın küçük olması, operasyonel kurumları, kritik hizmet sağlayıcılarını, teknoloji şirketlerini, araştırmacıları ve hükümet politikacılarını tek bir test çerçevesinde bir araya getirmeyi mümkün kılıyor. Estonyalı işletmeler de bundan faydalanır. Estonya'da geliştirilen bir çözüm yalnızca laboratuvarda değil, gerçek bir enerji, liman veya diğer kritik altyapı ortamında ve entegre bir karar zincirinin parçası olarak çalıştığını kanıtlarsa, bu hem devlet hem de şirket için değerlidir.