Estonyalı uzmanlar: Çocuklara sosyal medya yasağı çözüm değil

Avrupa Birliği'nde çocukların sosyal medya kullanımına yönelik yeni kısıtlamalar tartışılıyor. Avrupa Komisyonu'nun hazırladığı ve 13 yaş altı çocukların sosyal medya kullanmasının yasaklanmasını öngören düzenleme paketi, Estonyalı sosyal bilimciler tarafından eleştiriliyor. Uzmanlar, katı yasakların sorunları çözmek yerine daha da artırabileceği görüşünde.

Tallinn Üniversitesi medya profesörü Indrek Ibrus, AB girişimine eleştirel yaklaşarak planlanan kısıtlamaların çocukların temel haklarıyla çeliştiğini belirtti. Ibrus, düzenlemenin BM Çocuk Hakları Sözleşmesi'ni ihlal ettiğini savunarak, "Çocukların kendilerini ifade etme ve gelişimlerini destekleyecek bilgiye özgürce erişme hakkı olmalı" dedi. Yaşa dayalı bilgi erişimi kısıtlamalarının çocuk haklarını ihlal ettiğini vurguladı.

Ibrus'a göre Avrupa Komisyonu, platformları güvenli ve çocuklara uygun hale getirmek yerine adeta pes ediyor. Dijital Hizmetler Yasası gibi mevcut düzenleyici çerçevenin zaten var olduğunu hatırlatan Ibrus, komisyonun bunu uygulamakta zorlandığını söyledi. Ibrus, bu yaklaşımın çocukları kendi yetersizliğinin kurbanı haline getirdiğini ifade etti.

Platformların iş modelleri değişmeli

Tartu Üniversitesi medya araştırmaları profesörü Andra Siibak da salt yasaklama yolunun en iyi çözüm olmadığına katılıyor. Siibak, platformların iş modellerinin değiştirilmesi gerektiğini savundu. AB'nin hizmet sağlayıcılardan çocuk haklarını, refahını ve mahremiyetini koruyacak somut adımlar talep etmesini olumlu bulduğunu belirtti.

Siibak, Dijital Hizmetler Yasası ve Yapay Zeka Yasası gibi önceki AB düzenlemelerinde bu değişikliklerin zaten yazılı olduğunu hatırlattı. AB'nin platformlardan bu değişiklikleri nasıl talep edeceğini ve denetleyeceğini ciddi şekilde düşünmesi gerektiğini söyledi.

Tallinn Üniversitesi katılım kültürü profesörü Katrin Tiidenberg ise aşırı katı yasaklara karşı Avustralya örneğini gösterdi. Avustralya'daki yasağın işlemediğini, 16 yaş altı çocukların hâlâ internet kullandığını belirten Tiidenberg, bu durumda çocukların sosyal medyada ne yaptığının ve nereye giriş yaptığının bilinmediğini kaydetti.

Yaş doğrulama konusu, düzenlemenin en büyük soru işaretlerinden biri. Ibrus, yaş doğrulamanın mahremiyete doğrudan müdahale riski taşıdığını, platformların kimlik doğrulamayı kullanıcıları daha ayrıntılı profillemek için kullanabileceğini söyledi. AB'de geliştirilen dijital cüzdan çözümünün gelecekte güvenli bir altyapı sağlayabileceğini ancak her türlü kısıtlamada son derece dikkatli olunması gerektiğini ekledi.

Siibak, güvenilir ve şeffaf bir yaş tespit yönteminin şu an zor olduğunu belirtti. Yüz tanıma yazılımıyla yapılan denemelerin başarısız olduğunu, gençlerin ebeveynlerinin belgelerini kullanarak veya ünlü bir futbolcunun posterini arka plan yaparak kısıtlamaları kolayca aşabildiğini söyledi.

Tiidenberg, yaş doğrulamanın mekanik yöntemlerinin risk taşıdığını vurguladı. Çocukların kimlik kartıyla giriş yapması durumunda herkesin kimlik kartıyla giriş yapmak zorunda kalacağını, bunun da internet üzerinde gözetimi artıracağını belirtti. Yöntemin dikkatlice geliştirilmesi ve ilk özel şirkete hızlıca güvenilmemesi gerektiğini söyledi.

Uzmanlara göre çocukların ve gençlerin korunması için sosyal medya ortamlarının kendisinin daha iyi hale getirilmesi gerekiyor. Tiidenberg, platformların refah odaklı ve sorumlu tasarım oluşturmaya zorlanması gerektiğini belirterek, bağımlılık yaratan algoritmaların sınırlandırılmasını önerdi. Kullanıcılara kronolojik akış ile öneri algoritması arasında seçim hakkı verilmesini ve 13-15 yaş aralığındaki çocuklar için zararlı içeriğin otomatik sınırlandığı ayrı hesaplar oluşturulmasını destekledi.

Ibrus, kuralların sıkılaştırılmasının yanı sıra gençlerin dijital becerilerinin ve eleştirel düşünme yeteneklerinin desteklenmesi gerektiğini hatırlattı. İletişim ortamlarını katı biçimde yasaklamak yerine risklerle ilgilenilmesi, platformların uyarlanması, mevcut düzenlemelerin uygulanması ve farklı yaş gruplarına yönelik medya okuryazarlığının geliştirilmesi gerektiğini söyledi.

Tiidenberg, dijital becerinin önemli olduğunu ancak kişinin aynı anda hem yetkin hem de çaresiz olabileceğini belirtti. Çocukların yaşa bağlı öz düzenleme kapasitesinin farklı olduğunu, yetişkinlerin bile her zaman iyi öz düzenlemeye sahip olmadığını söyledi. Kullanıcı arayüzü manipülatif tasarlandığında ve sistemlerin tepki hızı düzenlenmediğinde dijital becerinin tek başına yeterli olmadığını vurguladı.

Avrupa Komisyonu perşembe günü güvenli internet kullanımı düzenlemesini (EU Kids Act) kabul etti. Paket, 13 yaş altındakilerin sosyal medya kullanımının yasaklanması ve çevrimiçi hizmet sağlayan şirketlerin çocuklar için güvenli hesap oluşturması önerilerini içeriyor. AB üye devletleri ve Avrupa Parlamentosu arasında müzakere edilecek teklife göre 13-15 yaş arası çocukların hesapları ebeveyn kontrolünde olacak. 18 yaş altına yönelik sosyal medya ve video hizmetleri, çevrimiçi oyunlar ile yapay zeka temelli sohbet robotları için izin verilen ve yasaklanan faaliyetler listesi uygulanmaya başlayacak.