Estonyalı şair Triin Soomets'ten aile içi şiddete dair şiir kitabı

Estonya edebiyat dergisi Loomingu Raamatukogu'nun 2026 yılının ilk kitabı olarak yayımlanan Triin Soomets'un "Jäälind" (Yalıçapkını) adlı şiir kitabı, aile içi şiddeti farklı biçimleriyle okurun önüne getiriyor. Kitap, Estonya'da kadınların yüzde 41'inin partner ilişkisinde şiddet yaşadığını ortaya koyan verilerle açılıyor. Aynı araştırmaya göre kadınların yüzde 39'u psikolojik, yüzde 13'ü fiziksel (tehdit dâhil), yüzde 9'u cinsel şiddete maruz kalıyor. Erkeklerde bu oranlar yüzde 33 genel şiddet, yüzde 32 psikolojik, yüzde 8 fiziksel ve yüzde 1 cinsel şiddet olarak sıralanıyor.

Kitap, kurgusal yer adları üzerinden aile içi şiddetin Estonya toplumundaki sıradanlaşmış konumunu anlatan "Sõidab läbi Eesti" (Estonya'dan geçiyor) şiiriyle başlıyor. Ardından kadın isimleri taşıyan 48 kısa serbest şiir ya da minyatür geliyor. Bu isimler; Triin, Amanda, Linda, Alexandra gibi sıradan adlar. Şiirler, medyaya yansıyan gerçek olaylara dayanıyor ve şiddet sarmalının içindeki, ayrılma gücünü bulan ya da hayatını kaybeden kadınların portrelerini çiziyor.

Kısa biçim, yoğun etki

Metinlerin kısa oluşu ve sayıca fazlalığı, şiddetin yarattığı dehşeti daha da yoğunlaştırıyor. Şairin kullandığı birinci tekil anlatım, sahneleri daha kişisel ve rahatsız edici kılıyor. Şiirlerin tamamına hafif bir ironi eşlik ediyor: Kadınlar o kadar uç noktalara sürükleniyor ki, durumla baş etmenin tek yolu suçu kendilerinde aramak ya da olanları kadere bağlamak oluyor. Eleştirmen Sveta Grigorjeva'nın değerlendirmesine göre kitap, şiddeti konu alan benzer yapıtlardan farklı olarak geleceğe dair hiçbir iyimserlik taşımıyor. Kitabın son bölümü, bilinç akışını andıran düzyazı biçiminde ve kadının varoluşsal konumunu daha geniş bir çerçevede ele alıyor.

Soomets, kitapta geleneksel erkeklik anlayışını da sorguluyor. Şu soruyu soruyor: "Birlikteyken her zaman iyi olamaz mıyız?" Kadınlar neden bencilliğe, kontrol ihtiyacına, sadakatsizliğe ve şiddete katlanmak zorunda kalıyor? Kitaptaki erkek figürü, hem anne hem partner olunması gereken, kontrolcü ve şiddete eğilimli bir "erkek çocuk" olarak resmediliyor. Anlatıcı, arkadaşlarından, özsaygısından ve zamanından vazgeçtiğini, buna rağmen saygı görmediğini dile getiriyor.

Kitap, ilişkide kalmanın zorlaşmasına yol açan kırmızı bayrakları tek tek sıralıyor: Kötü sözler, kontrol etme çabası, tutulmayan sözler. En kritik uyarı ise kadının güvenlik ağının parçalanması; yani aileden ve arkadaşlardan koparılması. Elestirmenler, kitabın kadınların arkadaşlıklarının önemini yeterince vurgulamadığını da belirtiyor. Araştırmalar, yakın arkadaşları olan genç kızların özsaygısının daha yüksek olduğunu ve sosyal durumlarla daha iyi başa çıktıklarını gösteriyor. "Jäälind", yalnızca şiddet mağdurlarına değil, şiddet uygulayanlara da sesleniyor ve toplumda tartışma açmayı amaçlıyor.