Estonyalı öğrenciler neden sokakta: burs sistemi tartışılıyor

Estonya'da üniversite öğrencileri, ihtiyaç bazlı öğrenim bursu sisteminin artan yaşam maliyeti karşısında yetersiz kaldığını savunarak 24 Eylül'de Tallinn ve Tartu'da "Yanan Estonya'nın Geleceği" adlı bir gösteri düzenledi. Öğrenci temsilcileri, karar alıcıların dikkatini çektiklerini umut ettiklerini, ancak artık somut çözümler beklediklerini belirtiyor.

Sistem on yıldır güncellenmiyor

Estonya'da ihtiyaç bazlı burs 2013'ten itibaren üç kademeli bir yapıda uygulanıyor: aylık 150, 270 veya 440 euro. Burs alabilmek için hane halkının kişi başına ortalama aylık gelirinin 756,38 euronun altında olması gerekiyor. En yüksek burs kademesinden yararlanmak isteyenlerde ise hane başına ortalama vergiden muaf aylık gelirin 189,1 euronun altında olması şartı aranıyor.

Bu gelir sınırı 2023/2024 döneminde 2022 yılı yoksulluk sınırına denk geliyordu. İki yıl sonra İstatistik Kurumu verilerine göre göreli yoksulluk sınırı 858 euroya yükseldi. Bursun gelir sınırı ise bu süre zarfında güncellenmedi. Bu durum, göreli yoksulluk içinde yaşayan bazı öğrencilerin burs alamamasına yol açıyor.

2025/2026 eğitim yılında burs alan öğrencilerin yarısı yalnızca en düşük kademe olan 150 euroyu alıyor. Bu tutar, en ucuz yurt ücretini dahi karşılamaya yetmiyor. Sistemin sürdürülmesi için devlet bütçesinden 15 milyon euro ayrılıyor. Bu miktar, oranların iki katına çıkarılması halinde bile bütçe giderlerinin yaklaşık yüzde 0,1'ine denk gelir.

Öğrenci temsilcilerinin işaret ettiği ikinci sorun, aile tanımı ile veli bakım yükümlülüğü arasındaki yasal çelişki. Aile hukukuna göre anne babalar çocuklarını 21 yaşına kadar desteklemekle yükümlü. Burs başvurusunda ise 24 yaşına kadar tam zamanlı eğitim gören gençler, ailelerinin geliriyle birlikte değerlendiriliyor. Öğrenciler, bu nedenle 21 yaşından sonra aile desteği kesilen gençlerin mağdur olduğunu vurguluyor.

2018 yılında Eğitim ve Bilim Bakanlığı'nın yaptığı bir araştırma, ciddi mali zorluk çeken öğrencilerin yüzde 68'inin burs almadığını, burs alanların yüzde 11'inin ise mali sorun yaşamadığını ortaya koydu.

Kuzey ülkeleri örnek gösteriliyor

Araştırmalara göre 2025'te öğrencilerin yüzde 24'ü, yani her dört öğrenciden biri mali zorluk yaşıyor. 2022'ye kıyasla öğrencilerin giderleri gelirlerinden iki kat hızlı arttı. Öğrencilerin net geliri yüzde 12 artarken, tüketici fiyat endeksi yüzde 20 yükseldi.

Estonya'da öğrencilerin yüzde 62'si eğitimiyle birlikte çalışıyor. Öğrencilerin yarısından fazlası geçimini sağlamak için çalışmak zorunda kaldığını belirtiyor. Bu oran dört yıl öncesine göre 8 puan arttı. Öğrenim bursu ise öğrenci gelirlerinin yalnızca yüzde 16'sını oluşturuyor. Öğrenciler, Kuzey ülkelerindeki sistemleri örnek gösteriyor: Finlandiya'da yaklaşık 280 euro, İsveç'te 400 euro, Danimarka'da ise 900 euro civarında öğrenim desteği sağlanıyor.

Öğrenci temsilcileri, emekli maaşlarında olduğu gibi bir endeksleme mekanizması kurulmasını, düşük düzeyde çalışmanın burs kesintisine yol açmamasını ve nafaka borcu olan ebeveynlerin gelir hesaplamasından muaf tutulmasını öneriyor. Ayrıca Fransa'da olduğu gibi üç yerine daha fazla kademeli bir sistemin daha adil olacağını savunuyorlar.