Estonya'da yönetim reformu için üç maddelik öneri

Estonya'da eski bakan ve akademisyen Jaak Aaviksoo, sosyal bilimci Marju Lauristin ve hukukçu Jüri Raidla, ülkenin yönetim sisteminin modernleştirilmesi, siyasi hesap verebilirliğin güçlendirilmesi ve vatandaşların karar alma süreçlerine daha fazla katılması çağrısında bulunan ortak bir metin kaleme aldı. Yazarlara göre bu adımlar, kamuoyundaki güveni yeniden tesis etmek ve ülkenin önündeki gelecek sınavlarına yanıt vermek için gerekli.

Metinde, Estonya'nın bağımsızlığını yeniden kazanmasından bu yana geçen 35 yılda ekonomik refahın arttığı, yaşam süresinin uzadığı ve ülkenin demokratik uluslararası toplumun tam üyesi haline geldiği vurgulanıyor. Ancak yazarlar, bu ilerlemeye rağmen toplumda geleceğe duyulan güvenin yerini memnuniyetsizliğe bıraktığını, karşılıklı güvensizliğin arttığını ve yönetime duyulan güvenin azaldığını belirtiyor.

Parti tekeline ve bürokrasiye eleştiri

Yazarlara göre iktidar, ilk yıllarda geniş çıkar gruplarının katılımıyla ve farklı kesimlerden uzmanların bilgisiyle kullanılırken, giderek parti balonlarına ve bu balonları sürdüren kariyer siyasetine sıkışmış durumda. Ülkenin yetenek ve uzmanlık birikiminin önemli bir bölümü bu nedenle iktidarın dışında kalmış. Bürokratik katmanlar ve karar alma süreçleri çoğalmış; süreçler yavaş, şeffaflıktan uzak ve insanların gündelik sorunlarından kopuk hale gelmiş. Seçilmiş parlamento Riigikogu'nun rolü ise devlet bürokrasisinin süs eklentisine dönüşmüş ve hükümete gerçek anlamda stratejik yön verme kabiliyetini yitirmiş.

Aynı zamanda bakanların eylemlerine ortak ulusal çıkar yerine parti siyaseti hesaplarının yön verdiği, siyasi seçkinlerin sivil toplum kurumlarına küçümseyici bir tavır takındığı savunuluyor. Yazarlar, toplumun kendisinin de önemli ölçüde değiştiğini hatırlatıyor: Son 35 yılda ülke yönetimi konusunda deneyim ve bilgi artarken, özgür ve açık toplumda iş dünyasında, kültürde ve sivil toplumda yetişen yeni bir aktif vatandaş ve lider kuşağı ortaya çıktı. Bu kuşak geniş bir uluslararası bakışa sahip ve yapay zeka dahil yeni teknolojileri kullanma becerisi gelişmiş.

Üç somut adım önerisi

Yazarlar, yönetimin yenilenmesi için üç adım öneriyor. İlk olarak, siyasi partilerin kamu kurumlarının oluşumu ve yönetimi üzerindeki tekeli sona erdirilerek yönetim daha açık hale getirilmeli. Partilerin üye sayısının sınırlı olduğu, özellikle genç kuşağı kapsama konusunda zayıf kaldığı ve yerel seçimlerde seçmenlerin siyasi partiler yerine seçim ittifaklarını tercih ettiği belirtilerek, vatandaşların devlet iktidarını kullanmaya katılma imkanları genişletilmeli. Buna göre siyasi partilerin yanı sıra seçim ittifakları da Riigikogu seçimlerine eşit koşullarda katılabilmeli.

İkinci adım, yönetim kalitesine ilişkin standartların yükseltilmesi ve hesap verebilirliğin güçlendirilmesi. Riigikogu'nun yürütme organı üzerindeki denetimi artırılmalı. Bakan adaylarının, ilgili politika alanlarını yönetme kabiliyetlerini göstermeleri için medyanın da hazır bulunduğu, milletvekillerinin sorularını yanıtladıkları genel kurul oturumlarında kamuya açık dinlemelerden geçmesi öneriliyor. Bakanların, en az yılda bir kez ilgili Riigikogu komisyonunun medya katılımlı kamuya açık oturumunda kendi alanlarındaki politikaların etkinliğini raporlaması isteniyor. Bu oturumlara ilgili alanın üst düzey yöneticileri, uzmanlar ve sivil toplum kuruluşlarının temsilcileri de katılmalı. Bakanlık genel sekreterlerinin bakanlıklarının ve yönetim alanlarının işleyişini gözetme rolü ve sorumluluğu ise artırılmalı.

Üçüncü olarak, devlet ile vatandaşlar arasında yeni bir işbirliği biçimi olarak bir "Estonya Gelecek Konvansiyonu" kurulması öneriliyor. Danışma organı olarak işlev görecek bu yapı, ülkenin geleceğine dair kilit sorunlara veriye dayalı yaklaşımla olası stratejik çözümler geliştirmek ve değerlendirmekle görevli olacak. Sürece farklı alanlardan araştırmacılar, önde gelen uzmanlar, çıkar grupları ve tüm siyasi partilerin temsilcileri uzman olarak katılırken, ilgilenen vatandaşlar da çevrimiçi bir vatandaş meclisi aracılığıyla fikir ve önerilerini sunabilecek.

Yazarlara göre bu değişiklikler 2027 yılı içinde hayata geçirilebilir ve Estonya'nın yönetim sisteminin modernleştirilmesine yönelik sonraki adımlara ivme kazandırabilir. Metin, bir manifesto niteliği taşıyor ve imza sahiplerinin ülkenin siyasi ve akademik hayatındaki tanınmış isimler olması nedeniyle Estonya kamuoyunda dikkat çekmesi bekleniyor.