Estonya'da yeni hukuk şansölyesini Karis veya yeni cumhurbaşkanı önerebilir

Estonya'da hukuk şansölyesi (õiguskantsler) Ülle Madise'nin cumhurbaşkanlığına aday olması, bu göreve kimin atanacağı sorusunu gündeme getirdi. Mevcut hukuk şansölyesinin cumhurbaşkanı seçilmesi durumunda yeni şansölyenin nasıl belirleneceği, ülkede daha önce yaşanmamış bir durum olarak tartışılıyor.

Yasal çerçeve ve aday şartları

Hukuk şansölyesi, cumhurbaşkanının önerisi üzerine Riigikogu (Estonya Parlamentosu) tarafından yedi yıllığına atanıyor. Adayın hukuk alanında akademik yüksek öğrenim görmüş, deneyimli ve tanınmış bir hukukçu olması gerekiyor. Ayrıca, adayın güvenlik soruşturmasından geçmesi şart; ancak hâlihazırda çok gizli düzeyde bir güvenlik yetkisine sahip olanlar bu kapsam dışında tutuluyor.

Timpson: Birden fazla güçlü aday var

Riigikogu Hukuk Komisyonu Başkanı Madis Timpson, Madise'nin cumhurbaşkanı olması halinde göreve uygun birçok güçlü hukukçunun bulunduğunu söyledi. Ancak isim vermekten kaçındı. Timpson, "Alar Karis'in cumhurbaşkanlığı 10 Ekim'de sona eriyor. Madise seçilirse, o tarihe kadar hukuk şansölyesi olarak görev yapacak. Daha önce bir hukuk şansölyesinin cumhurbaşkanı olduğu görülmemişti" dedi.

Madise'nin cumhurbaşkanı seçilmesi halinde, görevi 11 Ekim'de cumhurbaşkanı olarak yemin ettiği anda sona erecek. Timpson, yeni şansölyenin önerilmesinin mevcut Cumhurbaşkanı Karis tarafından yapılabileceğini, ancak bunun iyi bir uygulama olmayacağını; bu görevin Madise'ye bırakılması gerektiğini belirtti. Şansölye seçimi için parlamento partileriyle müzakere yapılması ve salt çoğunluk gerektiğini hatırlattı.

Geçici görevlendirme

Hukuk Şansölyesi Ofisi Direktörü Olari Koppel, yeni şansölye atanana kadar görevi geçici olarak kendisinin üstleneceğini söyledi. Koppel, adayın mevcut ya da yeni cumhurbaşkanı tarafından sunulmasının bir uzlaşma ve koordinasyon meselesi olduğunu ifade etti: "Şahsi görüşüm, bu ismin yeni ve görevden ayrılan cumhurbaşkanının yakın iş birliği ve istişareleri sonucunda belirleneceği yönünde."

Anayasa'nın 84. maddesi uyarınca cumhurbaşkanı, göreve başladığı andan itibaren başka hiçbir görevde bulunamaz veya makam sahibi olamaz. Koppel, eski Cumhurbaşkanı Lennart Meri döneminde altı yedi ay boyunca yeni hukuk şansölyesinin atanamadığını ve görevleri vekâleten kendisi gibi bir yardımcının yürüttüğünü hatırlattı. Bu tartışmaların şu an için spekülatif olduğunu belirten Koppel, yeni şansölye sürecinin ancak Madise'nin cumhurbaşkanı seçilmesinin kesinleşmesiyle başlayacağını söyledi.

Madise, ilk olarak 2015'te, ikinci kez de 15 Aralık 2021'de hukuk şansölyeliğine atanmıştı. İkinci dönemi 4 Nisan 2022'de başladı. Madise, pazartesi günü cumhurbaşkanlığına resmen aday olduğunu açıklamıştı. Isamaa ve dört bağımsız milletvekilinin desteğiyle şu an 77 milletvekilinin desteğini almış durumda; cumhurbaşkanı seçilmek için en az 68 oy gerekiyor.