Estonya'da yatırım iklimi kötüleşiyor: Uzmanlar uyarıyor

Estonya hükümeti, yabancı yatırımları çekme konusunda başarısız oldu. Uzmanlara göre, yatırımcılar artık komşu ülkeleri tercih ediyor ve Estonya, büyük yatırım desteklerini bile dağıtamıyor. Andrus Kaarelson'un ERR'deki yorumu, ülkenin yatırım iklimindeki olumsuz gidişata dikkat çekiyor.

Kaarelson, son yıllarda hükümette görev alan herkesi eleştirerek, 'NIMBY' (benim arkamda olmasın) kültürünün mantık sınırlarını aştığını belirtiyor. Estonya'da büyük bir enerji veya sanayi yatırımı yapmanın, yerel yönetimlerle veya mahkemelerde yıllarca süren tartışmalara yol açtığını ifade ediyor. Örnek olarak, bir tavuk çiftliği inşasının bile zorluğuna dikkat çekiyor.

Sorunlar ve Sonuçları

2023 seçimlerinden bu yana istikrarsız ekonomik ortam, sürekli ve geniş kapsamlı vergi artışlarıyla birleşince yabancı yatırımcılar Estonya'dan uzaklaşıyor. Yatırımcılar, iş planlarının vergi değişiklikleriyle bozulmadığı ülkeleri tercih ediyor. Bu durum, daha az rekabetçi iş yeri, düşük maaşlar ve artan işsizlik anlamına geliyor.

Hükümetin büyük yatırımcılara sunduğu destek programının sınırlarını düşürmesi, durumun ciddiyetini gösteriyor. Daha önce 100 milyon avro yatırım yapan şirketlere 20 milyon avroya kadar destek verilirken, bu rakamlar düşürüldü. Kaarelson, bunun hükümetin büyük yatırım çekme konusundaki başarısızlığının bir itirafı olduğunu belirtiyor.

Bölgesel Rekabet ve Estonya'nın Geleceği

Komşu ülkeler büyük yatırımlarla parlak bir tablo çizerken, Estonya geride kalıyor. Alman Rheinmetall'in Litvanya'ya yaklaşık yarım milyar avro, Finlandiya'ya veri merkezleri, Polonya'ya nükleer santral yatırımları yapılıyor. Letonya ise 2025'te bir milyar avroyu aşan yabancı yatırım aldı. Estonya'da bu rakam 500-800 milyon avro arasında kaldı.

Estonyalı şirketlerin de yatırımlarını yurt dışına kaydırdığı görülüyor. Frankenburg, Letonya'daki roket fabrikasına 10 milyon avro, Fibenol ise 700 milyon avroluk biyorafineri yatırımı kararı aldı. Skeleton Technologies ise üretimini Finlandiya, Almanya ve Polonya'ya taşıdı.

Uzun vadede Estonya'nın yabancı yatırım stoku hâlâ Letonya ve Litvanya'dan fazla olsa da, son yıllardaki daralma endişe verici. Kaarelson'a göre, bu trend kırılmazsa güney komşuları yakında Estonya'yı geçecek. Bunu önlemek için NIMBY kültürünün kırılması ve sürekli vergi artışlarının sona ermesi gerekiyor. Ayrıca, rekabetçi bir iş ortamı için uygun elektrik fiyatları, ülke genelinde hızlı internet erişimi ve bürokrasinin azaltılması şart. Kaarelson, hükümetin son on yılda bu konularda yetersiz kaldığını ve artık harekete geçme zamanının geldiğini vurguluyor.