Estonya'da siyasi savaş: Muhalefet iktidarı neden devirmiyor?

Estonya'da siyaset analisti Martin Mölder, Vikerraadio günlük yorumunda iktidardaki azınlık hükümetinin neden muhalefet tarafından devrilmediğini değerlendirdi. Mölder'e göre muhalefet partileri, matematiksel olarak mümkün görünse de hükümeti devirmek için gerçek bir adım atmıyor.

Analist, seçimlerin nadiren demokrasi teorilerinin öngördüğü gibi, partilerin programlarını açıklayıp seçmenlerin en yakın partiyi seçmesiyle kazanılmadığını belirtti. Gerçekte seçim öncesi dönemde partiler arasında seçmenlerin dikkatini ve hafızasını kazanma mücadelesi yaşanıyor. Bu mücadelenin konusu çoğu zaman siyasi görüşler değil, seçmeni bir yöne itebilecek olaylar ve durumlar oluyor.

Seçmen hafızası ve dikkat savaşı

Mölder, seçmen hafızasının ve dikkatinin hızla değişebildiğini, bununla birlikte neyin önemli neyin önemsiz olduğunun da değiştiğini vurguladı. Yakın geçmişte büyük değişimlerin daha çok kimsenin kontrolünde olmayan etkenlerden kaynaklandığını, ancak olayların ve bağlamın her zaman yeniden şekillendirilmeye çalışıldığını ekledi.

Örnek olarak koronavirüs krizini gösterdi: Bu dönemde insanların özgürlüklerini kısıtlayan önlemler bir gecede mümkün hale geldi ve normal koşullarda çok daha sert tepkilere yol açabilecek bu adımlar, dikkat başka yerde olduğu için kabul edildi. Ukrayna savaşının başlangıcı da seçmenlere, o dönemde Kaja Kallas hükümetinin ve Reform Partisi'nin enerji ve koronavirüs politikalarından ne kadar memnuniyetsiz olduklarını hızla unutturdu.

Analiste göre şu anda da seçmen hafızasını koruma ya da değiştirme mücadelesi sürüyor. Muhalefet, seçmenlerin önceki seçimlerde yaşananları, yani tutulmayan vaatleri ve gerçek siyasi niyetlerin gizlenmesini unutmamasını istiyor. Seçmenlerin Kaja Kallas'ın doğuya yönelik yük taşımacılığı skandalını ya da güncel mühimmat alımı skandalını unutmaması hedefleniyor.

Buna karşılık hükümet, dikkati bu konulardan olabildiğince hızlı saptırmaya çalışıyor. Mölder'e göre bu henüz başarılmadı, ancak her yolla denenmesi beklenebilir. Deneyimler korkunun sık sık işe yaradığını gösteriyor. Önceki seçimleri de büyük ölçüde korku, savaş korkusu ve farklı bir hükümet kurulma korkusu belirledi; bu korku bazı seçmenlerde etkili biçimde yaratılabilmişti. Bir kez işe yaradıysa, aynı yöntemin yeniden denenebileceği düşüncesi doğuyor.

Muhalefetin iktidara gelmek istememesinin nedeni

Tüm partiler kendi çıkarlarına göre hareket ediyor; Mölder bunu doğal ve normal buluyor. Demokrasinin partiler arasında olup bitenlerden doğduğunu, bunun sistemin bir bileşeninin özelliği değil, sistem düzeyinde ortaya çıkan bir olgu olduğunu belirtiyor. Önemli olan, sistemin çıkar odaklı davranışın sisteme yerleşmesini engelleyecek şekilde tasarlanması.

Mölder'e göre hiçbir muhalefet partisi şu anda hükümette yer almak istememeli, çünkü bu onların çıkarına değil. Böyle bir adım Reform Partisi'ni yönetmenin ağır yükünden kurtarır ve seçim öncesinde muhalefette güç toplamasına olanak tanır. Ayrıca seçmenlere mevcut hükümetten neden hoşlanmadıklarını unutturur.

Hükümete girmek, muhalefeti seçim öncesinde çok daha zor bir duruma sokardı. Ukrayna savaşının başlangıcındaki olağanüstü durum bir yana bırakılırsa, Reform Partisi son dönemde iktidardayken seçmen gözünde zayıf kaldı; yüksek desteği daha çok muhalefet partisiyken aldı.

Güven oylaması tartışmasını öne çıkarmak, seçimlere kadar bu sevilmeyen hükümetle, hoş olmasa da uzlaşmak gerektiğine dikkat çekiyor. Estonya'da şu anda başka bir hükümet kurma imkânı yok; çünkü Riigikogu'daki (Estonya parlamentosu) güç dağılımı böyle. Estonya'nın siyasi sisteminde olağan seçimlerin yanında, ciddi biçimde tıkanan sistemi rayına oturtacak bir mekanizma bulunmuyor. Bu durum seçmenlerin dikkatini sistemin olası eksikliklerine çekiyor.

Mölder'e göre hiçbir muhalefet partisinin çıkarına değil ki partiler üstü ya da apolitik bir geçici hükümet kurulsun ve seçimlere kadar ülkeyi yönetsin. Bu geçici hükümet potansiyel olarak Reform Partisi'ni kurtarır ve onu mevcut zor rolünden kurtarırdı. Şaka yollu söylenebilir ki geçici hükümet fikrini muhalefet değil, Reform Partisi'nin kendisi düşünmeli; ancak o zaman yönetmeyi başaramadıklarını kabul etmeleri gerekir ve bunun olumsuz etkisi olur.

Sonuç olarak Mölder, önümüzdeki beş ay boyunca Estonya siyasetinin bazı belirgin hatlarının fazla harfiyen alınmaması gerektiği görüşünde. Doğrudan söylenenler elbette önemli, ancak çoğu zaman asıl konu başka bir şey oluyor. Sözcükler dikkati yönlendirmek, unutturmak ya da hatırlatmak için de kullanılabiliyor.