Estonya'da sağlık kuyrukları ve e-randevu tartışması büyüyor

Estonya'da sağlık hizmetlerine erişim ve tedavi kuyrukları yeniden tartışma konusu oldu. Doktor Yular Lanno, ERR için kaleme aldığı yazıda, sağlık sisteminde kuyrukların ve harcama kısıntılarının bazı hastalar için ölümcül sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulundu. Lanno, devletin sosyal vergi ödeyen herkese makul sürede uzman doktor randevusu sağlama yükümlülüğünü hatırlattı.

Yazıya göre Estonya'da giderek daha fazla ilçe sakini, tedavi için başkent Tallinn veya üniversite kenti Tartu'daki hastanelere ya da özel kliniklere yönlendiriliyor. Özel kliniklerde ücretli hızlı randevuya tek telefonla ulaşılabiliyor; elektronik konsültasyon gibi filtreler devre dışı kalıyor. Lanno, bunun sağlık sigortası kasasının bütçe açığını kapatmak için hastaların cebine daha fazla el atılması anlamına geldiğini, sonuçta en yoksulların yardımsız kaldığını savunuyor.

Bütçede 'modernizasyon' adı altında kesintiler

Estonya Sağlık Sigortası Kasası (Tervisekassa), gelecek yıl için harcama azaltımlarını 'modernizasyon' olarak adlandırıyor. Bu tanım altında uzman hekim kabulü finansmanı üç milyon euro, radyoloji tetkikleri finansmanı ise yaklaşık on milyon euro azaltılıyor. Bu yıl laboratuvar tetkiklerinin finansmanı da altıda bir oranında kısılmıştı. Özel tıbbi yardımda toplam eksi yönlü değişikliklerin tutarı 24 milyon euroyu aşıyor.

Buna karşın kâğıt üzerinde özel tıbbi yardım kalemi 1,81 milyon euro artıda kalıyor. Bu denge, 'modernizasyon ve talep değerlendirmesi' adı verilen 15 milyon euroluk bir rezerv sayesinde sağlanıyor. Söz konusu kaynağın hangi hizmetlere, nasıl dağıtılacağı ve ne kadarının kullanılacağı ise belirsiz.

Kasa, bütçe açığını bu yılki yaklaşık 90 milyon eurodan gelecek yıl 44 milyon euroya indirmeyi hedefliyor. Sağlık sistemi harcamaları ise artıyor. Doktorlar ve hemşireler, ortalama ücret artışını aşan zam talep ederken, Maliye Bakanlığı ortalama ücretlerin yaklaşık yüzde beş artacağını öngörüyor. Hastane bütçesinin üçte ikisini maaşlar oluşturuyor.

Elektronik konsültasyon artıyor, yüz yüze kabul azalıyor

Bu yılın ilk yarısında uzman hekimlerin temaslı kabul sayısı bir önceki yıla göre yüzde altı, 2023'e kıyasla yüzde 15 daha düşük gerçekleşti. Buna karşılık elektronik konsültasyon sayısı yüzde 27 arttı. Lanno'ya göre e-konsültasyon tek başına sorun değil; ancak kötü ve uzayan bir e-konsültasyon, hastanın hastalığı ilerleyene kadar beklediği bir bariyere dönüşebiliyor. E-konsültasyonlara aynı uzmanlar yanıt verdiği için, uzman sayısı artmadıkça darboğaz sürecek.

2009 ekonomik krizinde ayakta tedavi gören uzman hekimler için azami bekleme süresi dört haftadan altı haftaya çıkarılmıştı. Kriz sona erdi, ancak altı hafta kaldı. Geçen yıl planlı ilk uzman hekim kabullerinin neredeyse dörtte biri bu süreye uymadı. Bölge hastanelerinde kabullerin üçte birinden fazlası 42 günlük sınırı aştı. E-konsültasyon sonrası kabule ihtiyaç duyan hastaların yüzde 23'üne 42 günden sonrası için randevu verildi.

Lanno, çözüm önerileri arasında Tartu Üniversitesi'nde tıp eğitimi kontenjanının en az yüzde 30 artırılmasını ve bu artışın en az on yıl sürdürülmesini sıralıyor. Ayrıca dağınık ve eski bilgi sistemlerine milyonlar harcanmasının durdurulması, hastaneler için uzun vadeli kadro planı yapılması, görüntülü kabulün ülke çapında normal bir hizmet haline getirilmesi ve e-konsültasyonun sınırlarının netleştirilmesi gerektiğini belirtiyor. Yazıya göre Estonya'da iki hızlı sağlık sistemi oluşuyor: Parası olan zamanı satın alıyor, olmayanın zamanını hastalık alıyor.