Estonya'da sade dil standardı yayımlandı: Yasalar yeterli mi?

Estonya Dil Enstitüsü (Eesti Keele Instituut), kamu kurumlarının ve işletmelerin metinlerini okuyucu odaklı hale getirmesi için yeni bir sade dil standardı olan EVS-ISO 24495-1:2026'yı yayımladı. Standart, "Sade Dil. Bölüm 1: Yönlendirici İlkeler ve Kılavuzlar" başlığını taşıyor ve bağlayıcı olmayıp yalnızca temel rehberlik sunuyor. Standarda göre bir metin, okuyucu ihtiyaç duyduğu bilgiyi bulup anlayabildiğinde ve kullanabildiğinde sade sayılıyor. Bu hedefe ulaşmak için dört ilke belirlenmiş: metin okuyucu için uygun olmalı, bilgi kolayca bulunabilmeli, ifadeler anlaşılır olmalı ve bilgiyi kullanmak kolay olmalı. Her ilke için pratik yönergeler ve metni gözden geçirmeye yarayan bir kontrol listesi eklenmiş durumda.

Yasal zorunluluk tartışması

Sade dilin yasayla güvence altına alınıp alınamayacağı sorusu, Estonya'da olduğu kadar başka ülkelerde de tartışılıyor. Yeni Zelanda parlamentosu 2022'de bir sade dil yasası kabul etmişti. Yasa, kamu kurumlarının belgelerinin hedef kitleye uygun, açık, kısa ve iyi hazırlanmış olmasını amaçlıyordu. Kurumlar bir sade dil görevlisi atamak ve yasaya uyumu her yıl raporlamak zorundaydı. Ancak iki buçuk yıl sonra yeni hükümet, yasanın sade dile doğrudan katkı sağlamadığı ve en uygun araç olmadığı gerekçesiyle yürürlükten kaldırılması için tasarı sundu.

İsveç'te ise 2009'dan beri yürürlükte olan dil yasası, kamu kurumlarına açık ve anlaşılır bir dil kullanma zorunluluğu getiriyor. Bu yasayı kılavuzlar, eğitimler ve araçlar destekliyor. Estonya'da yapılan bir dijital erişilebilirlik araştırması, teknik erişilebilirliğin tek başına dilsel anlaşılırlığı garanti etmediğini ortaya koydu. Araştırma, Estonya için de ortak bir hedef seviye, merkezi danışmanlık ve yazarların metinlerini okuyucu gözünden değerlendirmesine yardımcı olacak araçlar öneriyor.

Hollanda örneği ve sade dil etkinlikleri

Şubat ayında göreve başlayan Hollanda hükümeti, koalisyon anlaşmasının yanı sıra sade bir dilde kısa bir özet yayımladı. Konut, iş, sağlık ve eğitim gibi her başlık için birkaç cümlelik açıklama ve hükümetin yapmayı planladığı işlerin listesi yer alıyor. Hükümet, resmi bilgilerin herkes için anlaşılır olması gerektiğini taahhüt ediyor. Hollanda'da devlet internet metinleri için B1 dil seviyesi hedefi belirlenmiş durumda; bu seviye günlük durumlarda iletişim kurabilmek için yeterli sayılıyor. Yazarlara çok uzun cümleleri ve karmaşık kelimeleri işaret eden araçlar sunuluyor ve sade dil standartları kamu çalışanları için ücretsiz erişilebilir.

Estonya Dil Enstitüsü, 3 Kasım'a kadar sürecek bir "sade mesaj" yarışması düzenliyor. Yarışmaya web siteleri, bloglar, el kitapları, makaleler, programlar, afişler ve diğer bilgi materyalleri katılabilir. Çalışmalar dört kategoride değerlendirilecek: kullanım metni, kullanım görseli, kullanım metni ve görseli birlikte, sade mesajı yaygınlaştıran. Sonuçlar ve ödüller 27 Kasım'daki etkinlikte açıklanacak. Yarışmanın ve sade dil fikrinin hamisi Estonya Cumhurbaşkanı Ülle Madise.