Estonya'da nükleer santral projesine sert eleştiri

Estonya'da 2027 yılı devlet bütçesi görüşmeleri sürerken, hükümetin sağlık, sosyal alan ve altyapı harcamalarında kısıntıya gitmesine karşın nükleer düzenleyici kurum oluşturmak için milyonlarca avro ayırması tartışma yarattı. Önerilen nükleer santral projesi, enerji bağımsızlığına giden bir yol değil, ülke için finansal olarak taşınamaz ve riskli bir girişim olarak değerlendiriliyor.

Bütçe tartışmalarında yolların onarımı, sosyal güvenlik ve kamu personeli kadrolarında tasarruf öne çıkarken, halk arasında "komünizm inşaatları" olarak anılan iki büyük projeye yüz milyonlarca avro ayrılması yeniden gündeme geldi. Rail Baltic projesinin kendi kendine sönümlendiği belirtilirken, ikinci girişim olan nükleer enerji projesinin hızla ilerlediği ifade ediliyor.

Geçmiş yıllarda parlamento bu araştırmalar için on binlerce avro onaylamıştı. 2027 bütçesinde ise hükümet 2,5 milyon avro ayırıyor. Bu tutarın "devlet denetim sistemi ve gerekli uzmanlık kapasitesinin" oluşturulmasına yönelik olduğu belirtiliyor. İklim Bakanlığı'nın 28 Eylül 2026 tarihli açıklamasına göre, Tüketiciyi Koruma ve Teknik Denetim Dairesi bünyesinde nükleer düzenleyici kurum kurulmasının zamanı geldi. Uzman alımı ve danışmanlık için yaklaşık 2,2 milyon avro, mevzuat altyapısı ve nükleer güvenlik araştırmaları için ise 300 bin avro ayrılması planlanıyor.

Projenin sahibi ve finansman sorunu

Santrali inşa etmeyi üstlenen Fermi Energia Markets adlı hisseli şirketin birkaç nükleer enerji gönüllüsünü bir araya getirdiği belirtiliyor. Şirketin yüzde 40 hissesi, birkaç yıl önce petrol şisti endüstrisinde kaynak rejiminin gelişimi üzerine doktora yapan Kalev Kallemets'e ait. Kallemets'in nükleer santral tasarımı, inşası ve işletmesi konusundaki bilgisi bilinmiyor. Ticaret Sicili kayıtlarına göre Fermi Energia'nın ana faaliyet alanı "diğer mesleki, bilimsel ve teknik faaliyetler" olarak geçiyor ve ödenmiş sermayesi 2500 avro.

Şirketin enerji alanında herhangi bir şey inşa edip etmediğine dair veri bulunmuyor. Milyarlarca avroluk banka kredilerini hangi varlıklar karşılığında almayı planladığı ise belirsiz. Bu durum, projenin ilerleyen aşamalarında devletin bütçe kaynaklarıyla projeye dahil edilmeye çalışılacağı ya da büyük sanayi kuruluşlarının sürece çekileceği yönünde değerlendirmelere yol açıyor.

Karşılaştırma olarak, Finlandiya'daki iki nükleer santralden Loviisa devlet şirketi Fortum'a, Olkiluoto ise yüzde 40'ı yine devlete ait olan karma sermayeye ait.

Nitelikli personel ve radyoaktif atık sorunu

Santralin inşası ve işletmesi için onlarca nitelikli uzmana ihtiyaç duyuluyor. Estonya'da bu uzmanlar bulunmuyor ve kısa sürede yetişmeleri beklenmiyor. Bu nedenle inşaat ve işletme sürecinde yabancı mühendis ve işçiler görev alacak. Ayrıca Estonya ve Avrupa'da atom hammaddesi bulunmadığından uranyumun Kanada veya Kazakistan'dan getirilmesi gerekecek. Nükleer atıkların yurt dışına çıkarılması yasak olduğu için atıkların ülkede gömülmesi gerekiyor; ancak Estonya'nın şistli toprağının geçirgen yapısı ve yer altı sularıyla dolu olması bunu zorlaştırıyor.

Planlanan iki reaktörün toplam 600 megavat kapasitesi, Estonya'nın mevcut elektrik tüketiminin beşte birini bile karşılamıyor. Geçtiğimiz kış 19 Şubat'ta günlük tüketim zirvesi 1466 megavata ulaşmıştı. On yıllık inşaat sürecinde maliyetin 14 milyar avroya ulaşabileceği belirtiliyor.

Ayrıca son dönemde yabancı bir insansız hava aracının Auvere elektrik santralinin bacasına çarpması, nükleer santrallerin sürekli çalışan trafo merkezlerine ihtiyaç duyduğunu ve bir füzenin santrale isabet etmesi gerekmediğini, tek bir trafo merkezinin bile yeterli olacağını gösterdi.