Estonya'da müzelerin araştırma fonu bakanlık değiştiriyor

Estonya'da hükümetin aldığı kararla Kültür Bakanlığı'nın araştırma ve geliştirme bütçesindeki yaklaşık 900 bin euroluk fon, 2028 yılından itibaren Eğitim ve Araştırma Bakanlığı'nın bütçesine aktarılacak. Bu değişiklik, müzelerin araştırma projelerini destekleyen fonların kalkması anlamına geliyor ve müzeler kararın geri alınmasını umuyor.

Karar, Eğitim ve Araştırma Bakanı Kristina Kallas'ın (Eesti 200) bakanlıkların araştırma fonlarını Eğitim ve Araştırma Bakanlığı'nın stratejik araştırma programı üzerinden yönlendirme önerisinden kaynaklanıyor. Düzenlemenin gerekçesinde, fonun resmi olarak Eğitim ve Araştırma Bakanlığı bütçesinden geçeceği, ancak Kültür Bakanlığı'nın kendi alanındaki stratejik hedefler ve araştırma projeleri için karar alma yetkisini ve "kotasını" koruyacağı belirtiliyor. Buna rağmen fonun aktarılması, özellikle bugüne kadar bu fonlardan en çok yararlanan Estonya müzeleri arasında hoşnutsuzluk yarattı.

Kumu Direktörü Kadi Polli sosyal medyada yaptığı açıklamada, "Bu inanılmaz kötü bir haber ve ifadeler tamamen umutsuz. Bu araştırma fonu son yıllarda Estonya Sanat Müzesi için hayati önem taşıdı, sergi ve yayın programlarımızın neredeyse tüm büyük bölümlerini destekledi. Şimdi üniversitelerin şemsiyesi altına geri dönüp sergilerin ve yaratıcı araştırmaların da araştırma sayıldığına onları ikna etmemiz bekleniyor" dedi.

Müzeler çözüm bekliyor

Tartu Üniversitesi Müzesi direktörü Mariann Raisma da plandan memnun değil ancak araştırma fonu dağıtılırken Kültür Bakanlığı'nın sorumluluk alanı için bir istisna yapılacağını umuyor. Raisma, ERR'ye yaptığı açıklamada, "Bu kararın kesin olmadığını hâlâ çok umuyorum. Ay sonunda Kültür Bakanı ile bir araya geleceğimiz olağan Müze Konseyi toplantımız var ve bu kararı tersine çevirmenin bir yolu olduğunu içtenlikle umuyorum" dedi.

Raisma'ya göre düzenlemenin yürürlüğe girmesi Estonya müzeleri için çok kötü bir haber olacak ve müzeler bu çok ihtiyaç duyulan fonun gelecekte kendileri için fiilen ortadan kalkmasından korkuyor. Önemli bir endişe, yeni fon sisteminin iki ila dört yıl süren projeler için yıllık en az 150 bin euro gibi nispeten yüksek bir asgari hibe öngörmesi, oysa müzelerin bunun yaklaşık onda biri büyüklüğünde hibeye ihtiyaç duyması.

Raisma, "Bu fonla ilgili özellikle iyi olan bir başka nokta da verilen tutarların çok büyük olmamasıydı. Yüz binlerce euro dağıtmıyorduk; hibeler daha küçük projelerin yürütülmesini mümkün kılıyordu. Bu da müzeler için özellikle uygun. Elbette toplam fon miktarı da çok büyük değildi ama müzeler için kesinlikle son derece önemliydi" dedi.

"Müzelerin ve araştırma kurumlarının, aksi takdirde fon bulunamayacak konularda birlikte çalışmasını sağlayan birkaç çok önemli araştırma projesi yürüttük" diye ekledi.

Bakanlık danışmanı: Esnekliği kaybedeceğiz, bazı projeler duracak

Kültür Bakanlığı araştırma danışmanı Viivian Jõemets de yeni fon dağıtım sisteminin çeşitli yönlerinden endişe duyuyor. Programın kültür sektörünün mevcut kapasitesi için çok büyük projeler gerektirdiğini belirtiyor. Jõemets, "Yeni kurallara göre proje başına gereken yıllık 150 bin euro bütçe — iki yılda en az 300 bin euro — bir müze için makul olmayan derecede büyük. Ulusal sorumluluk ve araştırma yükümlülüğü olan müzelerimizdeki mevcut projeler ile Ulusal Kütüphane'deki projeler, büyük veya küçük müzeye bağlı olarak 40 bin ile 70 bin euro arasında değişiyor" dedi. Jõemets'e göre bu ölçekte araştırma kapasitesi oluşturmak zaman alır ve tek yılda başarılamaz. Kültür sektöründe bu büyüklükte bütçeli projelerin birkaç önemli araştırma alanında hemen geliştirilmesinin mümkün olmadığını ekledi.

Bir diğer endişe, Kültür Bakanlığı'nın sektöre özel toplam araştırma fonunun yaklaşık 800 bin euro olması. Jõemets, bu fonun daha küçük gruplara dağıtılması halinde her müzenin bir şeyler geliştirebileceğini, ancak tüm sorumluluk alanında sadece üç projeye çok büyük meblağlar ayrılırsa diğer önemli araştırma alanlarının ne olacağını soruyor. Bugüne kadar Estonya Sanat Müzesi'nde araştırmayı ilerletme ve müzik mirası çalışmaları gibi geliştirdikleri alanların akıbetinin belirsiz olduğunu vurguluyor.

Jõemets, başka soruların da yanıtsız kaldığını belirtiyor. Örneğin, bir araştırma alanı için potansiyel başvuru sahibi olmadığı için başvuru yapılmazsa, bu fonun Eğitim ve Araştırma Bakanlığı bütçesinde ne olacağının belirsiz olduğunu söylüyor. Fon Kültür Bakanlığı bütçesinde kalsaydı, onu diğer önemli faaliyetlere esnek şekilde kaydırabileceklerini ekliyor.

Jõemets, hükümetin sektöre özel araştırma fonunu stratejik araştırma programı üzerinden yönlendirme kararının tüm bakanlıkları etkilediğini, Kültür Bakanlığı'na diğerlerine kıyasla bir yıllık uzatma verildiğini hatırlatıyor. Yakın gelecekte sektöre özel araştırma fonu reformunun başarılarının ve eksikliklerinin değerlendirilmesini, avantaj ve dezavantajlarının tartıllmasını umduğunu belirtiyor. Yeni bir hükümetin bu kararı yeniden gözden geçirmek isteyebileceğini, ancak şu an için fonun Kültür Bakanlığı'ndan Eğitim ve Araştırma Bakanlığı'na aktarılmasının mevcut hükümetin kararı olduğunu söylüyor.

Jõemets, reform kapsamında Kültür Bakanlığı'ndaki pozisyonunun kaldırılmayacağını, hibe turlarının hâlâ Estonya Araştırma Konseyi tarafından yürütüleceğini, tek değişikliğin sektöre özel araştırma fonunu nerede ve ne kadar esnek dağıtabilecekleriyle ilgili olduğunu belirtiyor. Jõemets, "Kültür Bakanlığı'nın mevcut araştırma faaliyetlerinin tümü bu düzenleme kapsamında devam edemeyecek" diyor.