Estonya'da kültür ve eğitim bütçesi tartışması büyüyor

Estonya'da bağımsızlığın yeniden kazanılmasından bu yana ülkenin kalkınmasında serbest piyasa ve kişisel çabanın belirleyici olacağı inancı hâkim. Ancak bu anlayış, eğitim sisteminin imkânlarının artan talebi karşılayamaması nedeniyle baskı altında. Konuyu kaleme alan Mikk Kasesalk, Estonya'nın rekabet gücünün büyük ölçüde eğitimli ve çalışkan insanlara dayandığını, ülkenin büyük yer altı zenginlikleri ya da tarihsel birikmiş serveti olmadığını vurguluyor.

Toplumların yalnızca yasalar ve kurumlarla değil, ortak inançlarla da bir arada durduğunu belirten Kasesalk, bu inançlar zayıfladığında ortak yükümlülüklerin neden üstlenilmesi gerektiği sorusunun daha sık sorulduğunu ifade ediyor. Estonya'nın gelişiminde kilit rol oynayan üç temel inanç öne çıkarılıyor: ulusal savunma, eğitim ve kültür. Bu üç alanın her birinin devlet bütçesindeki ağırlığı, hükümetin önceliklerini en net biçimde yıllık bütçe hazırlığı sırasında ortaya koyuyor.

Savunma harcamalarında geniş uzlaşma

Estonya siyasetinde savunma harcamalarının hızla artırılması gerektiği konusunda geniş bir uzlaşma bulunuyor. NATO ve müttefik ilişkileri güvenlik politikasının merkezinde yer alıyor; Rusya'dan kaynaklanan güvenlik tehdidi, bütçe tartışmalarında savunma harcamalarına son derece güçlü bir konum kazandırıyor. Estonya'nın 2026 savunma harcamalarının yaklaşık 2,4 milyar euroya ulaşması ve sonraki yıllarda da gayri safi yurt içi hasılanın en az yüzde beşini oluşturması bekleniyor. 2027 devlet bütçesinin büyüklüğü ise yaklaşık 20 milyar euro.

Kasesalk, bir harcama kaleminin gerekliliği konusunda siyasi uzlaşma ne kadar güçlüyse, o harcamanın denetiminin de o kadar önemli olduğunu vurguluyor. Savunma harcamalarının gerekliliği, her savunma harcamasının otomatik olarak haklı olduğu anlamına gelmiyor. Savunma alanındaki son skandallardan önce bile, sektöre ayrılan paranın verimli kullanılabileceğinden daha hızlı harcanabileceği yönünde uzman uyarıları dile getirilmişti.

Üniversitelerde kontenjan ve finansman sorunu

Eğitim cephesinde ise özellikle yükseköğrenimde finansman krizden krize sürükleniyor. Bu yılın mayıs ayında imzalanan idari anlaşmalara göre üniversiteler önümüzdeki dört yıl içinde kademeli olarak yılda bin öğrenci kontenjanı artıracak. Eğitim ve Bilim Bakanı bu artış için 146 milyon euro bulmayı ve bu taahhüdü devletin gelecek bütçe stratejisine de yazmayı vaat etti. Ancak ek finansman sağlanamazsa, ya daha fazla öğrenci arasında mevcut kaynak paylaşılacak ya da planlanan kontenjanlardan vazgeçilecek. Her iki durumda da Estonca yükseköğrenimin kapsamı ve kalitesi üzerindeki baskı artacak.

Kültür alanı da yıllardır bütçeden ek tasarruf beklenen sektörler arasında yer alıyor. Kültür Bakanlığı'nın tüm yönetim alanı bütçesi yılda yaklaşık 350 milyon euro düzeyinde. Yazıda, kültürün pijitaya dayalı bir harcama kalemi olarak görülmemesi gerektiği, uzun vadeli yetersiz finansmanın etkisinin hemen görünmeyeceği ancak sektör çalışanlarının daha düşük ücret ve daha yüksek iş yüküyle telafi etmek zorunda kalacağı belirtiliyor. Estonya kültürünün dünyanın başka hiçbir yerinde sığınağı olmadığı ifade edilirken, bu alanın korunmasının da bütçede karşılık bulması gerektiği savunuluyor.

Kasesalk'a göre bütçe, soyut değerlerin somut tercihlere dönüştüğü yer. Ulusal savunma devletin varlığını, eğitim bireyin gelişimini, kültür ise toplumun kendini anlamlandırdığı anlamları koruyor. Hiçbiri diğerinin yerini tutmuyor; bu üç alan bütçede birbirine karşı denge içinde tutulmalı.