Estonya'da dans sahnesinde kırılgan bedenler ve kalça protezi hikâyesi

Estonya'nın başkenti Tallinn'de faaliyet gösteren Fine5 Tantsuteater (Fine5 Dans Tiyatrosu), yeni sahne yapıtı "Hip-hip, hurraa. Operatsioon puusaliiges" ile seyirci karşısına çıkıyor. Gösteri 5, 6 ve 10 Haziran 2026 tarihlerinde Tallinn'deki Hobujaama 12 adresinde sahnelenecek. Yapıtın dansçıları Tiina Ollesk ve Renee Nõmmik; müzik Liisa Hirsch'e, metin Lauri Saatpalu'ya, sahne tasarımı Maarja Meeru'ya ait.

Eleştirmenlerin değerlendirmesine göre yapıt, kişisel travmaları sahneye taşıyan ama bunu narsist bir içe kapanışa dönüştürmeyen, aksine samimi ve seyirci dostu bir anlatıma ulaşan bir örnek oluşturuyor. Gösterinin alt başlığı "Operatsioon puusaliiges" (Kalça eklemi ameliyatı) doğrudan iki dansçının geçirdiği kalça protezi operasyonlarına gönderme yapıyor. Ollesk ve Nõmmik, uzun yıllar sahnede kalan dansçılar olarak yaşlanan bedenlerin dönüşümünü kendi deneyimleri üzerinden işliyor.

Kalça protezi, hafıza ve sahne dili

Gösteride, Lauri Saatpalu'nun yazdığı ve seslendirdiği metinler ile Liisa Hirsch'in müziği dönüşümlü olarak yer alıyor. Metinlerde, doktor Art Roos'un kalça ekleminin nasıl çalıştığına dair bilginin ve bedensel algının, protezden bağımsız olarak beyne bir yazılım gibi kaydedilmesi ve ameliyat sonrasında yapay ekleme aktarılabilmesi gerektiği yönündeki önerilerine yer veriliyor. Dansçılar sahnede bu bilgiyi ve algıyı yeniden arama, kaydetme ve aktarma sürecini bedenleriyle anlatıyor. Renee Nõmmik'in ameliyat sonrası kendini yeniden bulma ve yeniden kurgulama süreci, aşırı dramatikleştirilmeden, duygusal saflığıyla etkileyici bulunuyor.

Değerlendirmede, Ollesk ve Nõmmik'in hareketlerinin esnek ve talepkâr olduğu, sahne üzerinde deneyimli bedenlerin disiplinini ve düşünce taşımayı yansıttığı belirtiliyor. Koreografik tercihlerin, dansçıların yeteneklerinin sınırlaması olarak değil, bilinçli seçimler olarak işlediği; duraklamaların ve risklerin anlam taşıdığı ifade ediliyor. Liisa Hirsch'in müziği, Maarja Meeru'nun sahne tasarımı ve Joosep Kurm'un ışık tasarımı ise öne çıkmak yerine sahneyi ve metni destekleyen bir işlev görüyor.

Yaşlanma ve sanatta temsil meselesi

Metinde, Estonya'da elli yaş üstü profesyonel dansçı sayısının çok az olduğu, altmış yaş üstü dansçıların ise neredeyse bulunmadığı vurgulanıyor. Buna karşın toplumun giderek yaşlandığı, sürekli gençlik ve genç kalma söyleminin gerçeklikle bağdaşmadığı belirtiliyor. Tıp ve teknolojinin gelişmesiyle yıpranan bedenlerin onarılabildiği, dansçılarda en çok yıpranan bölümlerden birinin kalça eklemleri olduğu kaydediliyor. Ollesk ve Nõmmik'in yaşam boyu dans etmeyi savunan ve bunu örnekleyen isimler olduğu, her ikisinin de birer kalça ekleminin protezle değiştirildiği aktarılıyor.

Yapıt, sahne üzerinde küçük bir el projektörüyle bedenleri röntgen görüntüsü gibi yansıtan video projeksiyonları da kullanıyor. Bu çözümün, aksi hâlde yalın kalan sahne mekânında etkili buluntulara imkân verdiği değerlendiriliyor.

Eleştirmen, Estonya'da dans sanatının yetersiz fonlandığını ve kültür alanına yönelik genel siyasi ve toplumsal tutumun son derece olumsuz olduğunu ifade ediyor. Buna karşılık, sanatçıların nitelikli içerik üretmekle yükümlü olduğu ve her eserin ortak kültürel alana katkıda bulunduğu vurgulanıyor. Yazı, Fine5 Tantsuteater'in yeni yapıtını yaşlanma, kayıp, yas ve uyum temalarını ele almanın sevimli, nüktedan, dürüst ve son derece içten bir yolu olarak nitelendiriyor; yapıt "yetişkinler için bir çocuk gösterisi" benzetmesiyle anılıyor.